11:29 / 08-12-2025
İlham Əliyev İranın xarici işlər nazirini qəbul edib
11:17 / 08-12-2025
Bərdədə bir ailənin dörd nəfər qidadan zəhərlənib
11:06 / 08-12-2025
Ramiz Mehdiyevin qızı kafedra müdiri vəzifəsindən azad olunub
11:01 / 08-12-2025
"Afrika korpusu" Malinin qara kabusuna çevrilib
10:57 / 08-12-2025
Ağdamda insan sümükləri tapılıb
10:41 / 08-12-2025
Milli Məclisdə konfrans keçirilir
10:34 / 08-12-2025
Şahmar Mövsümov: "Bu, ölkəmizin regional logistika qovşağı kimi mövqeyini gücləndirir"
10:14 / 08-12-2025
Baş nazir Viktor Orban Türkiyəyə gəlir
10:08 / 08-12-2025
Baş nazirin təyyarəsinə hücum sirrinin üstü açılıb
10:02 / 08-12-2025
Maqnit qasırğası gözlənilir
09:59 / 08-12-2025
MN: "Pirəkəşkül və Ağdərədə yararsız döyüş sursatları məhv ediləcək"
09:48 / 08-12-2025
Krımın işğalından sonra məhkəmə çəkişmələri səngimək bilmir
09:37 / 08-12-2025
Azərbaycanın dörd bölgəsinə qar yağır
09:29 / 08-12-2025
Zelenski Trampı məyus edib
09:18 / 08-12-2025
Moskvada KTMT Parlament Assambleyasının plenar iclası keçiriləcək
09:12 / 08-12-2025
2026-cı ildə ABŞ Ukraynaya 400 milyon dollar yardım edəcək
08:27 / 08-12-2025
Putini psix hesab edən məşhur dünyasını dəyişib - Foto
08:16 / 08-12-2025
Qızıl dünya bazarında liderliyini qoruyur - Foto
07:53 / 08-12-2025
İlon Mask Avropa İttifaqının ləğvini tələb edir
07:33 / 08-12-2025
"Qarabağ"ın rəqibinin oyununda maraqlı hadisə - təcrübəli futbolçunu ciddiyə almayıblar - Video
00:28 / 08-12-2025
ABŞ, İsrail və Qətər nümayəndələri Nyu-Yorkda görüşüblər
00:02 / 08-12-2025
Daha iki ölkə arasında müharibə təhlükəsi artır
23:14 / 07-12-2025
Son iki gündə Özbəkistanda üç zəlzələ baş verib
20:57 / 07-12-2025
İranın xarici işlər naziri Azərbaycana gəlib
14:00 / 07-12-2025
Leyla Əliyeva və Arzu Əliyeva Dəkkədə - Foto
13:56 / 07-12-2025
Prezident İlham Əliyev Qırğızıstan nümayəndə heyətini qəbul edib
13:04 / 07-12-2025
Sabaha yağış gözlənilir - Proqnoz
11:42 / 07-12-2025
Biləsuvarda avtomobil kanala aşıb, 5 nəfər ölüb - Yenilənib
11:41 / 07-12-2025
Hikmət Hacıyev: Azərbaycan sülhü əbədi etmək istəyir
10:48 / 07-12-2025
Viktor Orban macarları müharibə ilə qorxudur
00:02 / 08-12-2025
Daha iki ölkə arasında müharibə təhlükəsi artır
13:56 / 03-12-2025
Cəlaloğlu: Mən də, Aslan İsmayılov da İsa Qəmbərə demişdik ki, Milli Şura Rusiyanın layihəsidir
12:13 / 05-12-2025
Müdafiə Nazirliyinin vəzifəli şəxsi həbs olunub
20:46 / 04-12-2025
Makron: ABŞ Ukraynaya xəyanət edə bilər
08:23 / 05-12-2025
Donald Trampa sülh mükafatı - futbol həm də siyasətdir
07:33 / 08-12-2025
"Qarabağ"ın rəqibinin oyununda maraqlı hadisə - təcrübəli futbolçunu ciddiyə almayıblar - Video
13:49 / 06-12-2025
Püşkatmanın görünməyən tərəfi: futbol və siyasi oyunlar
11:30 / 05-12-2025
II Qareginin həbsinə hazırlıqlar başlayıb
20:49 / 03-12-2025
Baş konsulumuz Təbrizdə fəaliyyətə başlayıb
20:07 / 05-12-2025
Mifik təfəkkürdən süni intellekt erasına qət edilən böyük yol
18:42 / 06-12-2025
Çin ordusunun sıralarında robotlar da döyüşəcək
Kim deyə bilər ki, Simenon qrafomandır? - Kənan Hacı yazır
Tarix: 01-11-2025 09:35 | Bölmə: Kənan HACI
Kənan HACI
Səhər Balzakın hekayəsinin tərcüməsini bitirdim və mətnin üzərində redaktə işi apardım. Günorta sənət dostlarımızla görüşüb çay süfrəsi arxasında bir neçə saat fikir mübadiləsi apardıq. Təbii ki, söhbətin ana mövzusu sənət idi. Bəzən elə hallar olur ki, yaradıcı adamlar bir araya toplaşıb sənətdən başqa hər şeydən danışırlar. Belə də olur. Biz isə özümüzü vaxtı, zamanı dəyərləndirənlər qisminə aid etdiyimizdən bizdən bir masa o tərəfdə lövbər salmış vaxt qatillərindən (bütün günü nərd, domino çırpan zavallılardan) fərqli olaraq günümüzü səmərəli keçirməyə çalışırdıq. Seneka deyirdi ki, həyatın qısalığından şikayət etmək əvəzinə ondan mümkün qədər dolğun istifadə etməliyik. Mənasız işlərə vaxt itirməyəndə həyat lazımlı işləri görməyə kifayətdir. Ömrü fövtə verən, papağı günə yandıran adamlar gərək Senekanın sözlərini sırğa edib qulaqlarından assınlar.
Enerjini yaradıcılığa yönəltmək insanı xilas edir. Ağrılardan, mənəvi əzablardan, boşluqdan, heçlikdən, qorxudan, bu günün terminləriylə desək, stressdən, depressiyadan, şizofreniyaya sürüklənməkdən...
Bu yazını yazmağa başlayanda divar saatına göz atdım, gecə saat ikinin yarısı idi. Bu vaxt insanların böyük əksəriyyəti yuxu bişirməklə məşğul olur. Mən isə beynimdəki fikir burulğanlarından xilas olmaq üçün bilgisayarımda təzə fayl açmaq məcburiyyətindəyəm. Bu xoş məcburiyyət artıq illərdir ki, məndə avtomatik vərdişə çevrilib. Düşüncələrimi mümkün qədər yazıya köçürməyə çalışıram. Yazıçı özünü gündəlik yazı vərdişinə alışdırmalıdır. Bu, onun həyat tərzinə çevrilməlidir.
Bəzən çox yazanlara qrafoman yarlığı yapışdırırlar. Az yazmağın dahiləri olduğu kimi (məsələn, Xuan Rulfo, Selincer) çox yazmağın da dahiləri olub. Jorj Simenon detektiv yazsa belə, halbuki xeyli sayda ciddi romanları var, yaşamı boyunca 200 roman qələmə alıb. O, gün ərzində 60-80 səhifə yazırmış, macəra romanlarını 3-4 günə yazıb bitirirdi. Təsəvvür edin, yazı makinası onun fikirlərinin sürətiylə ayaqlaşa bilmədi. Belə olan halda Simenon makinanı bir kənara atıb fikirlərini maqnitofona diktə etməyə başladı. Beləcə, “Mən diktə edirəm” silsiləsindən 21 cildlik memuarlar yaranır. Kim deyə bilər ki, Simenon qrafomandır?
Lap uzaqlara getsək, qədim yunan filosofu Epikür olduqca məhsuldar adam idi. Deyilənə görə, o, papirus kağızları üzərində üç yüzə qədər kitab yazmışdı. “Bəşəri komdeya”nın müəllifi Onore de Balzak bəşəriyyətə 90-dan çox roman yadigar qoyub. Çox yazmağın qramfonalıqla qətiyyən əlaqəsi yoxdur. İnsan təfəkkürü çevikdirsə, yaradıcı mexanizm daim işlək vəziyyətdədirsə, yazıçı mütləq yazmalıdır. Qrafomanlıq istedad kateqoriyası üçün qətiyyən keçərli deyil. İstedadın yoxluğundan əziyyət çəkən adamların yazdığı mətnlər zatən, bədii dəyərdən məhrumdur.
Qrafomaniya plagiatlığın qonşuluğunda yaşayır. Qısır düşüncə çarəni plagiatlıqda görür. Orta əsrlərdə müəlliflik anlayışı hələ formalaşmadığı üçün plagiat mənfi hal hesab edilmirdi. Renessans dövründən başlayaraq fərdi müəlliflik anlayışı meydana gəldi və bundan sonra plagiat mənəvi oğurluq kimi qəbul edildi, plagiata qarşı hüquqi mexanizm yarandı. Bu gün isə artıq müəllif hüquqlarını qoruyan agentliklər mövcuddur, plagiatı müəyyən edən xüsusi proqramlar plagiat bazarına öldürücü zərbəni vurmaqdadır. Yeni texnoloji resurslar fikir oğrularını asanlıqla müəyyən edir. Bir sözlə, yazmaq-yaratmaq istəyirsənsə, pətəyində öz balın olmalıdır, bala şəkər tozu qatmaqla kimisə aldada bilməzsən. Plagiatdan istifadə edən yazarcıqlar ucuz qiymətə saxta bal satan dələduzlardan heç nəylə fərqlənmir. İndinin oxucusu da xalis sözü qəlp düşüncədən ayırmağı bacarır, onu da hərifləmək asan məsələ deyil. Bu, həm də özünüaldatmadır ki, təbabətdə bu xəstəlik mitomaniya adlanır. Yazıçını hansı psixoloji amillər bu xoşagəlməz hala təhrik edə bilər? Pul müqabilində başqaları üçün əsərlər yazan istedadlı adamlar var ki, onlar ədəbi kölələr adlanır. Bu da başqa bir rəzalətdir. Bir adam niyə öz beyninin məhsulu olmayan bir əsərin üzərinə imzasını yazdırsın ki? Yəqin ki, bu sualların cavabı psixologiyada var. Mən psixoloq olmadığım üçün dərin qatlara enmirəm. Halbuki yazıçı həm də yaxşı psixoloq olmalıdır. O, insan psixologiyasını dərindən bilmədən hər hansı bir obrazı yarada bilməz. Plagiatın, qrafomanının dərdi isə heç bir şərhü-bəyanə sığmaz.
Gecənin sonuna yolçuluğu burda saxlayaq. Artıq yuxu neyronlarının xəfif titrəyişi söhbətimizə xitam verməyi tələb edir. Siseronla Simenonu səhv salmaq təhlükəsi yarana bilər. Növbəti yazılarda görüşənədək!
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 01-11-2025 09:35 | Bölmə: Kənan HACI
Kənan HACI
Səhər Balzakın hekayəsinin tərcüməsini bitirdim və mətnin üzərində redaktə işi apardım. Günorta sənət dostlarımızla görüşüb çay süfrəsi arxasında bir neçə saat fikir mübadiləsi apardıq. Təbii ki, söhbətin ana mövzusu sənət idi. Bəzən elə hallar olur ki, yaradıcı adamlar bir araya toplaşıb sənətdən başqa hər şeydən danışırlar. Belə də olur. Biz isə özümüzü vaxtı, zamanı dəyərləndirənlər qisminə aid etdiyimizdən bizdən bir masa o tərəfdə lövbər salmış vaxt qatillərindən (bütün günü nərd, domino çırpan zavallılardan) fərqli olaraq günümüzü səmərəli keçirməyə çalışırdıq. Seneka deyirdi ki, həyatın qısalığından şikayət etmək əvəzinə ondan mümkün qədər dolğun istifadə etməliyik. Mənasız işlərə vaxt itirməyəndə həyat lazımlı işləri görməyə kifayətdir. Ömrü fövtə verən, papağı günə yandıran adamlar gərək Senekanın sözlərini sırğa edib qulaqlarından assınlar.
Enerjini yaradıcılığa yönəltmək insanı xilas edir. Ağrılardan, mənəvi əzablardan, boşluqdan, heçlikdən, qorxudan, bu günün terminləriylə desək, stressdən, depressiyadan, şizofreniyaya sürüklənməkdən...
Bu yazını yazmağa başlayanda divar saatına göz atdım, gecə saat ikinin yarısı idi. Bu vaxt insanların böyük əksəriyyəti yuxu bişirməklə məşğul olur. Mən isə beynimdəki fikir burulğanlarından xilas olmaq üçün bilgisayarımda təzə fayl açmaq məcburiyyətindəyəm. Bu xoş məcburiyyət artıq illərdir ki, məndə avtomatik vərdişə çevrilib. Düşüncələrimi mümkün qədər yazıya köçürməyə çalışıram. Yazıçı özünü gündəlik yazı vərdişinə alışdırmalıdır. Bu, onun həyat tərzinə çevrilməlidir.
Bəzən çox yazanlara qrafoman yarlığı yapışdırırlar. Az yazmağın dahiləri olduğu kimi (məsələn, Xuan Rulfo, Selincer) çox yazmağın da dahiləri olub. Jorj Simenon detektiv yazsa belə, halbuki xeyli sayda ciddi romanları var, yaşamı boyunca 200 roman qələmə alıb. O, gün ərzində 60-80 səhifə yazırmış, macəra romanlarını 3-4 günə yazıb bitirirdi. Təsəvvür edin, yazı makinası onun fikirlərinin sürətiylə ayaqlaşa bilmədi. Belə olan halda Simenon makinanı bir kənara atıb fikirlərini maqnitofona diktə etməyə başladı. Beləcə, “Mən diktə edirəm” silsiləsindən 21 cildlik memuarlar yaranır. Kim deyə bilər ki, Simenon qrafomandır?
Lap uzaqlara getsək, qədim yunan filosofu Epikür olduqca məhsuldar adam idi. Deyilənə görə, o, papirus kağızları üzərində üç yüzə qədər kitab yazmışdı. “Bəşəri komdeya”nın müəllifi Onore de Balzak bəşəriyyətə 90-dan çox roman yadigar qoyub. Çox yazmağın qramfonalıqla qətiyyən əlaqəsi yoxdur. İnsan təfəkkürü çevikdirsə, yaradıcı mexanizm daim işlək vəziyyətdədirsə, yazıçı mütləq yazmalıdır. Qrafomanlıq istedad kateqoriyası üçün qətiyyən keçərli deyil. İstedadın yoxluğundan əziyyət çəkən adamların yazdığı mətnlər zatən, bədii dəyərdən məhrumdur.
Qrafomaniya plagiatlığın qonşuluğunda yaşayır. Qısır düşüncə çarəni plagiatlıqda görür. Orta əsrlərdə müəlliflik anlayışı hələ formalaşmadığı üçün plagiat mənfi hal hesab edilmirdi. Renessans dövründən başlayaraq fərdi müəlliflik anlayışı meydana gəldi və bundan sonra plagiat mənəvi oğurluq kimi qəbul edildi, plagiata qarşı hüquqi mexanizm yarandı. Bu gün isə artıq müəllif hüquqlarını qoruyan agentliklər mövcuddur, plagiatı müəyyən edən xüsusi proqramlar plagiat bazarına öldürücü zərbəni vurmaqdadır. Yeni texnoloji resurslar fikir oğrularını asanlıqla müəyyən edir. Bir sözlə, yazmaq-yaratmaq istəyirsənsə, pətəyində öz balın olmalıdır, bala şəkər tozu qatmaqla kimisə aldada bilməzsən. Plagiatdan istifadə edən yazarcıqlar ucuz qiymətə saxta bal satan dələduzlardan heç nəylə fərqlənmir. İndinin oxucusu da xalis sözü qəlp düşüncədən ayırmağı bacarır, onu da hərifləmək asan məsələ deyil. Bu, həm də özünüaldatmadır ki, təbabətdə bu xəstəlik mitomaniya adlanır. Yazıçını hansı psixoloji amillər bu xoşagəlməz hala təhrik edə bilər? Pul müqabilində başqaları üçün əsərlər yazan istedadlı adamlar var ki, onlar ədəbi kölələr adlanır. Bu da başqa bir rəzalətdir. Bir adam niyə öz beyninin məhsulu olmayan bir əsərin üzərinə imzasını yazdırsın ki? Yəqin ki, bu sualların cavabı psixologiyada var. Mən psixoloq olmadığım üçün dərin qatlara enmirəm. Halbuki yazıçı həm də yaxşı psixoloq olmalıdır. O, insan psixologiyasını dərindən bilmədən hər hansı bir obrazı yarada bilməz. Plagiatın, qrafomanının dərdi isə heç bir şərhü-bəyanə sığmaz.
Gecənin sonuna yolçuluğu burda saxlayaq. Artıq yuxu neyronlarının xəfif titrəyişi söhbətimizə xitam verməyi tələb edir. Siseronla Simenonu səhv salmaq təhlükəsi yarana bilər. Növbəti yazılarda görüşənədək!
Müəllifin bütün yazıları - Kənan HACI
Bölməyə aid digər xəbərlər
9-03-2023, 16:34
Kənan HACI - Əzizə Cəfərzadənin oxuculara tanış olmayan romanı - “Qobustan çökəklərində”
26-12-2022, 17:30
Kənan HACI - Azərbaycanın dünya ədəbiyyatındakı boş qalmış yeri - Kənan Hacı yazır
15-08-2022, 17:31
“Hamı yoldan yarısın...” - Kənan Hacı yazır
4-07-2022, 12:08
Yazıçının son əsəri - “Eşq sultanı” - Kənan Hacı yazır
31-01-2022, 10:43
Epifaniya və ya “Omikron” mövsümü - Kənan Hacı yazır
Mikayıl Mikayılov deyir ki, festivalda nümayiş olunan tamaşa Azərbaycanla Meksika arasında teatr əlaqələrinin başlanğıcı sayıla bilər
ADP sədri ehtimal edir ki, “Tərtər işi” yaxşı araşdırılsa, onun da altından Mehdiyev və əlaltıları çıxacaq
Xalq artisti deyir ki, rəqqasların səhnə ömrü çox qısa olur. Bu az müddətdə uğur qazanmaq, əsl sənətkar kimi yetişmək üçün daha çox zəhmət çəkmək lazımıdır
Rus Dram Teatrının aktyoru deyir ki. bölgə teatrlarında diplomlu aktyor və rejissor tapmaq müşkül məsələdir
Qüdrət Həsənquliyevin fikrincə, Tramp görsə ki, Ukrayna qalib gəlir, Rusiyaya təkcə siyasi yox, hərbi dəstək də verəcək
