17:47 / 07-09-2024
Ədliyyə Nazirliyinin Əsasnaməsi dəyişib - Fərman
17:36 / 07-09-2024
İpoteka Fondunun vəsaiti artırılacaq
15:04 / 07-09-2024
Növbəti köç karvanı Şuşaya çatıb - (Yenilənib)
14:58 / 07-09-2024
Daha iki jurnalistin həbs müddəti uzadılıb
14:45 / 07-09-2024
Mehriban Əliyeva Orxan Aslanovu təbrik edib
13:07 / 07-09-2024
Raman Saley Paris-2024-də finala yüksəlib
11:52 / 07-09-2024
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
11:21 / 07-09-2024
Bakıda evdə partlayış olub, bir nəfər yaralanıb
10:53 / 07-09-2024
Qarabağda xeyli silah-sursat tapılıb
10:30 / 07-09-2024
Zakir Həsənov və Hikmət Mirzəyev sərhəd bölgəsində olublar - Fotolar
10:27 / 07-09-2024
Koalisiya qüvvələri İraqdan çıxarılacaq - Foto
10:11 / 07-09-2024
Rusiyanın bir rayonundan əhalini köçürürlər
08:55 / 07-09-2024
Kiyevə yenidən kütləvi hücum olub - Foto
08:38 / 07-09-2024
Hollivud ulduzları yenidən eyni filmdə rol alacaqlar
18:43 / 06-09-2024
ABŞ Ukraynaya 250 milyon dollarlıq yeni yardım paketi ayırıb
18:00 / 06-09-2024
Rusiya İrandan ballistik raketlər alır
17:53 / 06-09-2024
Avropa çempionatı: iki cüdoçumuz qızıl medal qazanıb
17:34 / 06-09-2024
İlham Əliyev İtaliyada Beynəlxalq Çernobbio Forumunda çıxış edib - Tam mətn - Yenilənib
17:15 / 06-09-2024
Qızıl külçə qalmaqalı - Vəzifəli şəxslərlə bağlı cinayət işi məhkəməyə göndərilib
17:12 / 06-09-2024
Zelenski: “Rusiyanı sülhə məcbur etməliyik”
16:55 / 06-09-2024
Nazirə yeni müşavir təyin edilib
16:50 / 06-09-2024
"Abzas Media” işi: daha iki nəfərin həbs müddəti uzadılıb
16:49 / 06-09-2024
400 min insan köçürülüb, hava limanları bağlanıb - Təhlükə
16:29 / 06-09-2024
Harrisin kampaniya büdcəsi 361 milyon dollar artıb
16:25 / 06-09-2024
Prokurorluq iki generalın əmlakının mənşəyini araşdırır
16:14 / 06-09-2024
Gömrük Komitəsinin sabiq əməkdaşlarının məhkəməsi başlayır
15:28 / 06-09-2024
İlham Əliyevin İtaliyaya işgüzar səfəri başa çatıb - Fotolar
15:22 / 06-09-2024
Məhkəmə Əli İnsanovun üzərindən məhkumluğunu götürüb
15:16 / 06-09-2024
Ruslar Pavloqrada hücum edib: ölənlər və çoxlu sayda yaralı var
00:52 / 03-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/izmir-de-abd-askerinin-basina-cuval-gecirdiler-17780149_6810_o.webp)
23:03 / 03-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/9570367a-b0bd-3d0c-8f61-263f4a8ea226_850.jpg)
18:12 / 03-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/b057733c-5ba0-384d-92f7-65d7813607e0_850.jpg)
16:53 / 03-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/myazaki.jpg)
17:07 / 03-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/ersin-t-aliev-1.jpg)
13:18 / 05-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/1725432771_vezife1.jpg)
15:32 / 03-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/yasar.jpg)
00:07 / 03-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/maduro.jpg)
22:06 / 04-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/dinjpg-1601313902.jpg)
08:16 / 04-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/elton-con.png)
11:03 / 03-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/591c85629c7942f09c2cfe915fcb3e8b2920242651832.jpg)
22:06 / 03-09-2024
![](/uploads/posts/2024-09/1725390380_vezife1.jpg)
Rusiya türk dövləti olacaqmı? - Ekspert rəyləri
Tarix: 24-07-2024 12:46 | Bölmə: Slayd
![Rusiya türk dövləti olacaqmı?](/uploads/posts/2024-07/rusiya_turkiye-1.jpg)
Son günlər Rusiya mətbuatında İslam bankçılığı məsələsi aktiv müzakirə olunur. Üstəlik, müzakirələr kifayət qədər qəribə şəkildə aparılır. Bu növ bank xidmətlərinin üstünlüklərinə cavab olaraq, müxtəlif resurslar Rusiyanın bu sistemə ehtiyacının olmadığı barədə fikirlərini dərc etməyə başlayıblar.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Regnum” yazıb.
Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
İslam bankçılığından istifadə edilməsi “yalnız özlərini qlobal İslam layihəsinin bir hissəsi kimi görən və özlərini “qardaş” sayan radikal Rusiya müsəlmanlarının kiçik bir hissəsinə lazımdır. Onlar özlərini Səudiyyə Ərəbistanında mənimsənilən niqablar, “düzgün geyinməyənlərə” və digərlərinə qarşı “şəriət patrulları” təşkil edərək, ölkə daxilində, bir növ, “dövlət daxilində İslam dövləti” kimi fərqləndirməyə çalışırlar.
İslam bankçılığının Rusiyaya öz qaydaları ilə gətirilməsi ideyası əslində, “sivilizasiyanın çıxmasıdır” və bunun nəticəsi “Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərq dövlətləri ilə yaxınlaşma olmalıdır”.
Əgər məsələdən peşəkarcasına danışsaq (yəni millətçilik klişeləri olmadan), onda sualın iki səviyyəsi var:
Birincisi, İslam bankçılığı və onun Rusiyadakı taleyi.
Bəzi ekspertlər bunu bank işinin həqiqətən yalnız radikal müsəlmanlar üçün maraqlı olması ilə izah edirlər. “Bu, bir çox cəhətdən İslami həyat tərzini vurğulayan ideoloji bir işarədir. Rusiyanın yerli sakinləri arasında isə çox sərt müsəlmanlar yoxdur”, - Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universitetinin dosenti Vadim Truxaçev “Regnum”-a deyib.
Digərləri insan münasibətlərinin xüsusiyyətlərindən danışırlar. “Məsələn, Əfqanıstanda məşhur olan İslam bankçılığının ən geniş yayılmış forması kreditorun yaradılmış biznesin mənfəətində iştirakıdır. Bu sxemin zəifliyi olduqca açıqdır. Kredit alan kredit ödənişlərini azaltmaq üçün öz mənfəətini aşağı göstərə bilər - bu, kreditor üçün riskləri xeyli artırır.
Normal vəziyyətdə o, borclunun demək olar ki, bütün əmlakına inkassasiya məqsədi ilə iddia irəli sürə bilər, lakin İslam bankçılığı çərçivəsində hər şey iki tərəfin qarşılıqlı dürüstlüyündən çox asılıdır, məlum səbəblərə görə, o, borclunun borcunu ödəmir.
Beləliklə, bankların insanlara ənənəvi sxem üzrə kredit verməsi daha asandır”, - Avrasiya Analitik Klubunun rəhbəri Nikita Mendkoviç “Regnum”-a izah edib.
Ekspertin fikrincə, ənənəvi müsəlman kredit formaları alternativ kreditlər nominal faizsiz olduğu zaman yaranır, lakin krediti alan şəxs adətən borc verənə hansısa xidmət göstərməyə borcludur. “Bu, çox vaxt tamamilə qanuni deyil. Aşkar səbəblərə görə, belə sxemləri əhəmiyyətli dövriyyəyə malik iri müəssisələrdə həyata keçirmək olduqca çətindir, ona görə də Rusiyada bu bankçılıq həqiqətən zəif inkişaf edir”, - deyə Nikita Mendkoviç fikrini yekunlaşdırıb.
Yəni söhbət təkcə dini radikalizmdən yox, adi qeyri-qanuni gəlir gətirən sxemlərdən gedir.
Ancaq daha yüksək səviyyəyə keçsək və bəzi İslam sxemlərinə (o cümlədən islami kimlik) uyğunlaşmağın zəruriliyindən danışırıqsa, onda hər şey o qədər də sadə deyil. Burada daha böyük mənalardan və kimliklərdən danışırıq. Rusiyanın iştirak etməli olduğu böyük oyun haqqında, bunun üçün sivilizasiya mahiyyətini yenidən nəzərdən keçirməli ola bilər. Və ya kənarda durun və başqalarının bu oyunu oynamasına baxın. İslam bankçılığı naminə deyil, geosiyasi üstünlüklər naminə. Məsələn, türk mənalı oyunlarda.
Fakt budur ki, Rusiya Sibirindən tutmuş İranın cənub sərhədlərinə qədər bütün məkanda türk-mədəni cəmiyyəti yaşayır. İndi də Türkiyə türk kimliyi ideyalarını təbliğ etməklə bu insanları özünə tabe etdirməyə çalışır.
“Türkiyə son vaxtlar türk məkanında son dərəcə fəal siyasət yürüdür, özünü “türk dünyası”nın mərkəzi və türklər arasında əsas elan edir”, - REA İctimai Elmlər üzrə Elmi İnformasiya İnstitutunun Orta və Orta Bölmə şöbəsinin müdiri, siyasi elmlər doktoru Vladimir Avatkov izah edib.
Bəli, türk kimliyinin cəlbediciliyi böyük ölçüdə Türkiyənin özünün cəlbediciliyinə əsaslanır. “Bir sıra hadisələr, o cümlədən Qarabağ müharibəsi zamanı türk dövlətləri Türkiyənin tam siyasi gücünü hiss edib, Ərdoğanın rolunu dərk etdilər. Orda-burda fikirlərini dilə gətirəndə media da buna göz yummur. Onlar Mərkəzi Asiyada yeni silahlarını reklam edən, NATO ölkəsi olan Türkiyənin dəstəyi ilə əldə edə biləcəkləri gücü gördülər”, - deyə jurnalisti Yaşar Niyazbayev əlavə edib.
Ancaq Türkiyənin təbliğ etdiyi türk kimliyi çox konkret əsaslardan qaynaqlanır. “Bu, əsasən süni şəkildə yaradılmış konstruksiyadır. Dil və mədəniyyət səviyyəsində çox zəif təmsil olunur. Eyni Türk Dövlətləri Təşkilatında (TDT) liderlər bir-biri ilə tərcüməçilər vasitəsilə ünsiyyət qururlar, çünki praktikada türk dili, məsələn, özbək və ya qazax dillərindən çox ciddi şəkildə fərqlənir.
Bəli, bəzi gündəlik məsələlərdə hər iki şəxs çox yavaş və aydın danışanda ümumi məna qavranılır. Ancaq hər hansı işgüzar danışıqların aparılması, hətta daha çox elmi söhbətlər zamanı bu, tamamilə qeyri-realdır”, - V. Avatkov deyib.
Onun fikrincə, Türkiyə TDT çərçivəsində bütövlükdə bütün alternativ türk dillərini sıxışdırıb çıxarmağa, öz yazı sistemini və dilini əsas dil kimi qəbul etdirməyə çalışır, bununla da Qafqazın və Orta Asiya türk dövlətlərinin mədəniyyətini məhv edir.
“Uzun müddətdə onların əhalisinə ikinci dərəcəli türklər kimi baxılır və Türkiyənin nəzarəti altına düşmə ehtimalı var. Yəni bu, müasir üsulla koloniyalar şəbəkəsi yaratmağın bir növüdür”, - deyə V. Avatkov yekunlaşdırıb.
Amma bütün deyilənlərə baxmayaraq, Türkiyənin planları işə yaramaqdadır - Orta Asiya ölkələri getdikcə daha çox türk mədəni orbitinə daxil olur və onların arxasında Rusiyanın türk-mədəni xalqları da ola bilər. Bu, həm Mərkəzi Asiyada yeni “ukraynalar”ın yaranması, həm də bir sıra rus xalqlarının Türkiyəyə sədaqətinin dəyişməsi şəklində Rusiyanın təhlükəsizliyinə birbaşa təhdiddir.
Üstəlik, əgər əvvəllər Ərdoğan üçün bu, daha çox geosiyasi ekspansiya aləti idisə (bu o deməkdir ki, Moskvanın sərt ultimatumundan sonra onu dəyişdirmək olar), indi bu, artıq Türkiyənin xarici siyasətinin üzvi hissəsidir.
“Ərdoğan türk kimliyindən əlaqələr qurmaq üçün bir vasitə kimi istifadə etdi. Yeni Osmanlıçılıq Balkanlar üçün, İslam Yaxın Şərq üçün, Türk kimliyi isə Orta Asiya üçün idi. Ancaq indi Ərdoğanın millətçilərlə ittifaqı olduğu üçün bu mövzunu gündəmə gətirirlər. Bu, onların ideologiyasının açarıdır və bu o deməkdir ki, hakim partiya bu istiqamətdə daha fəal işləməlidir”, - Yaşar Niyazbayev izah edib.
İndi isə Rusiya ya baş verən hər şeyi müşahidə edə, ya da türk kimliyinin mərkəzi uğrunda mübarizəni türklərdən almağa cəhd edə bilər. Üstəlik, Rusiya məhz bu mərkəzdir.
“Əslində, Türkiyə bu dünyanın periferiyasıdır, türklüyün mərkəzi isə Orta Asiya və Rusiyadır. Rusiya tarix boyu böyük slavyan, eləcə də böyük türk dövləti olub və qalır. Türklər uzun səyahətə məhz Rusiya ərazisindən başlayıblar”, - deyə V. Avatkov türk xalqlarının ata-baba yurdu - Altaydan bəhs edib.
Ekspertin fikrincə, Rusiya həqiqətən də alternativ türk layihəsi ilə çıxış edə bilərdi. “Dövlətlərin suverenliyinə hörmət, mədəniyyətin və dilin toxunulmazlığına, tarixi yaxınlıq əsasında əməkdaşlığın qurulmasına əsaslanaraq, süni türk kimliyi və ya türkcəyə əsaslanan vahid türk dili yaratmaq cəhdlərinə deyil”, - V. Avatkov bildirib.
Bununla belə, Moskva həqiqətən də bu yolla getməyə qərar verərsə, onun çox işi olacaq. Bir sıra Orta Asiya ölkələrində yerli QHT-lər çərçivəsində kök salmış türk millətçiləri ilə mübarizə aparmaqla yanaşı, həm də öz sivilizasiya mahiyyətini yenidən nəzərdən keçirməklə.
Coğrafiyasına baxmayaraq, Rusiya tarixən özünü türk dünyasının mərkəzi kimi görməyib.
“Rusiya qərbdən şərqə doğru hərəkət etdi, onun əsasını türklərin yaşamadığı müasir Mərkəzi və Şimal-Qərb Federal Dairələrinin ərazisi təşkil edirdi. Heç bir rus hökmdarı, heç bir dövrdə özünü Ordanın varisi hesab etməyib. Ondan fərdi borclar davamlılıq demək deyil. Eyni uğurla Rusiya İsveç və ya Hollandiyanın varisi elan edilə bilər”, - Vadim Truxaçev deyib.
Bundan əlavə, Rusiya bir dövlət kimi ancaq millətlərüstü kimliyə malik bir imperiya kimi mövcud ola bilər (çünki belə bir şəxsiyyətə malik olmayan çoxmillətli imperiyalar milli azlıqların milli kimliklərinin formalaşması dövründə, yəni Birinci Dünya müharibəsindən sonra dağıldı).
Hər hansı bir kimliyin ümumrusiya kimliyindən, xüsusən də Rusiyadan kənarda daha güclü və mənalı mərkəzi olan şəxsiyyətdən ayrılması rus şüurunun növbəti parçalanmasına səbəb ola bilər.
“Ayrı-ayrı türk xalqlarının kimliyini deyil, ortaq türk kimliyini tərbiyə etmək Rusiyanın süqutuna aparan birbaşa yoldur. Çünki belə olan halda türk xalqları NATO üzvü olan Türkiyəyə getdikcə daha çox baxmağa başlayacaq”, - deyə V. Truxaçev fikrini yekunlaşdırıb.
Ola bilsin ki, həll yolu türkün bir parçası olduğu ümumavrasiya kimliyini yaratmaq olardı. Lakin belə bir ideoloji konstruksiya yaratmaq bacarıq, vaxt tələb edir, eyni zamanda cəmiyyətin deradikallaşdırılması və etnik millətçilərdən təmizlənməsi lazımdır. Bu qurtuluş yaxın gələcəkdə gözlənilmir.
E. KAMAL
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 24-07-2024 12:46 | Bölmə: Slayd
![Rusiya türk dövləti olacaqmı?](/uploads/posts/2024-07/rusiya_turkiye-1.jpg)
Son günlər Rusiya mətbuatında İslam bankçılığı məsələsi aktiv müzakirə olunur. Üstəlik, müzakirələr kifayət qədər qəribə şəkildə aparılır. Bu növ bank xidmətlərinin üstünlüklərinə cavab olaraq, müxtəlif resurslar Rusiyanın bu sistemə ehtiyacının olmadığı barədə fikirlərini dərc etməyə başlayıblar.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Regnum” yazıb.
Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
İslam bankçılığından istifadə edilməsi “yalnız özlərini qlobal İslam layihəsinin bir hissəsi kimi görən və özlərini “qardaş” sayan radikal Rusiya müsəlmanlarının kiçik bir hissəsinə lazımdır. Onlar özlərini Səudiyyə Ərəbistanında mənimsənilən niqablar, “düzgün geyinməyənlərə” və digərlərinə qarşı “şəriət patrulları” təşkil edərək, ölkə daxilində, bir növ, “dövlət daxilində İslam dövləti” kimi fərqləndirməyə çalışırlar.
İslam bankçılığının Rusiyaya öz qaydaları ilə gətirilməsi ideyası əslində, “sivilizasiyanın çıxmasıdır” və bunun nəticəsi “Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərq dövlətləri ilə yaxınlaşma olmalıdır”.
Əgər məsələdən peşəkarcasına danışsaq (yəni millətçilik klişeləri olmadan), onda sualın iki səviyyəsi var:
Birincisi, İslam bankçılığı və onun Rusiyadakı taleyi.
Bəzi ekspertlər bunu bank işinin həqiqətən yalnız radikal müsəlmanlar üçün maraqlı olması ilə izah edirlər. “Bu, bir çox cəhətdən İslami həyat tərzini vurğulayan ideoloji bir işarədir. Rusiyanın yerli sakinləri arasında isə çox sərt müsəlmanlar yoxdur”, - Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universitetinin dosenti Vadim Truxaçev “Regnum”-a deyib.
Digərləri insan münasibətlərinin xüsusiyyətlərindən danışırlar. “Məsələn, Əfqanıstanda məşhur olan İslam bankçılığının ən geniş yayılmış forması kreditorun yaradılmış biznesin mənfəətində iştirakıdır. Bu sxemin zəifliyi olduqca açıqdır. Kredit alan kredit ödənişlərini azaltmaq üçün öz mənfəətini aşağı göstərə bilər - bu, kreditor üçün riskləri xeyli artırır.
Normal vəziyyətdə o, borclunun demək olar ki, bütün əmlakına inkassasiya məqsədi ilə iddia irəli sürə bilər, lakin İslam bankçılığı çərçivəsində hər şey iki tərəfin qarşılıqlı dürüstlüyündən çox asılıdır, məlum səbəblərə görə, o, borclunun borcunu ödəmir.
Beləliklə, bankların insanlara ənənəvi sxem üzrə kredit verməsi daha asandır”, - Avrasiya Analitik Klubunun rəhbəri Nikita Mendkoviç “Regnum”-a izah edib.
Ekspertin fikrincə, ənənəvi müsəlman kredit formaları alternativ kreditlər nominal faizsiz olduğu zaman yaranır, lakin krediti alan şəxs adətən borc verənə hansısa xidmət göstərməyə borcludur. “Bu, çox vaxt tamamilə qanuni deyil. Aşkar səbəblərə görə, belə sxemləri əhəmiyyətli dövriyyəyə malik iri müəssisələrdə həyata keçirmək olduqca çətindir, ona görə də Rusiyada bu bankçılıq həqiqətən zəif inkişaf edir”, - deyə Nikita Mendkoviç fikrini yekunlaşdırıb.
Yəni söhbət təkcə dini radikalizmdən yox, adi qeyri-qanuni gəlir gətirən sxemlərdən gedir.
Ancaq daha yüksək səviyyəyə keçsək və bəzi İslam sxemlərinə (o cümlədən islami kimlik) uyğunlaşmağın zəruriliyindən danışırıqsa, onda hər şey o qədər də sadə deyil. Burada daha böyük mənalardan və kimliklərdən danışırıq. Rusiyanın iştirak etməli olduğu böyük oyun haqqında, bunun üçün sivilizasiya mahiyyətini yenidən nəzərdən keçirməli ola bilər. Və ya kənarda durun və başqalarının bu oyunu oynamasına baxın. İslam bankçılığı naminə deyil, geosiyasi üstünlüklər naminə. Məsələn, türk mənalı oyunlarda.
Fakt budur ki, Rusiya Sibirindən tutmuş İranın cənub sərhədlərinə qədər bütün məkanda türk-mədəni cəmiyyəti yaşayır. İndi də Türkiyə türk kimliyi ideyalarını təbliğ etməklə bu insanları özünə tabe etdirməyə çalışır.
“Türkiyə son vaxtlar türk məkanında son dərəcə fəal siyasət yürüdür, özünü “türk dünyası”nın mərkəzi və türklər arasında əsas elan edir”, - REA İctimai Elmlər üzrə Elmi İnformasiya İnstitutunun Orta və Orta Bölmə şöbəsinin müdiri, siyasi elmlər doktoru Vladimir Avatkov izah edib.
Bəli, türk kimliyinin cəlbediciliyi böyük ölçüdə Türkiyənin özünün cəlbediciliyinə əsaslanır. “Bir sıra hadisələr, o cümlədən Qarabağ müharibəsi zamanı türk dövlətləri Türkiyənin tam siyasi gücünü hiss edib, Ərdoğanın rolunu dərk etdilər. Orda-burda fikirlərini dilə gətirəndə media da buna göz yummur. Onlar Mərkəzi Asiyada yeni silahlarını reklam edən, NATO ölkəsi olan Türkiyənin dəstəyi ilə əldə edə biləcəkləri gücü gördülər”, - deyə jurnalisti Yaşar Niyazbayev əlavə edib.
Ancaq Türkiyənin təbliğ etdiyi türk kimliyi çox konkret əsaslardan qaynaqlanır. “Bu, əsasən süni şəkildə yaradılmış konstruksiyadır. Dil və mədəniyyət səviyyəsində çox zəif təmsil olunur. Eyni Türk Dövlətləri Təşkilatında (TDT) liderlər bir-biri ilə tərcüməçilər vasitəsilə ünsiyyət qururlar, çünki praktikada türk dili, məsələn, özbək və ya qazax dillərindən çox ciddi şəkildə fərqlənir.
Bəli, bəzi gündəlik məsələlərdə hər iki şəxs çox yavaş və aydın danışanda ümumi məna qavranılır. Ancaq hər hansı işgüzar danışıqların aparılması, hətta daha çox elmi söhbətlər zamanı bu, tamamilə qeyri-realdır”, - V. Avatkov deyib.
Onun fikrincə, Türkiyə TDT çərçivəsində bütövlükdə bütün alternativ türk dillərini sıxışdırıb çıxarmağa, öz yazı sistemini və dilini əsas dil kimi qəbul etdirməyə çalışır, bununla da Qafqazın və Orta Asiya türk dövlətlərinin mədəniyyətini məhv edir.
“Uzun müddətdə onların əhalisinə ikinci dərəcəli türklər kimi baxılır və Türkiyənin nəzarəti altına düşmə ehtimalı var. Yəni bu, müasir üsulla koloniyalar şəbəkəsi yaratmağın bir növüdür”, - deyə V. Avatkov yekunlaşdırıb.
Amma bütün deyilənlərə baxmayaraq, Türkiyənin planları işə yaramaqdadır - Orta Asiya ölkələri getdikcə daha çox türk mədəni orbitinə daxil olur və onların arxasında Rusiyanın türk-mədəni xalqları da ola bilər. Bu, həm Mərkəzi Asiyada yeni “ukraynalar”ın yaranması, həm də bir sıra rus xalqlarının Türkiyəyə sədaqətinin dəyişməsi şəklində Rusiyanın təhlükəsizliyinə birbaşa təhdiddir.
Üstəlik, əgər əvvəllər Ərdoğan üçün bu, daha çox geosiyasi ekspansiya aləti idisə (bu o deməkdir ki, Moskvanın sərt ultimatumundan sonra onu dəyişdirmək olar), indi bu, artıq Türkiyənin xarici siyasətinin üzvi hissəsidir.
“Ərdoğan türk kimliyindən əlaqələr qurmaq üçün bir vasitə kimi istifadə etdi. Yeni Osmanlıçılıq Balkanlar üçün, İslam Yaxın Şərq üçün, Türk kimliyi isə Orta Asiya üçün idi. Ancaq indi Ərdoğanın millətçilərlə ittifaqı olduğu üçün bu mövzunu gündəmə gətirirlər. Bu, onların ideologiyasının açarıdır və bu o deməkdir ki, hakim partiya bu istiqamətdə daha fəal işləməlidir”, - Yaşar Niyazbayev izah edib.
İndi isə Rusiya ya baş verən hər şeyi müşahidə edə, ya da türk kimliyinin mərkəzi uğrunda mübarizəni türklərdən almağa cəhd edə bilər. Üstəlik, Rusiya məhz bu mərkəzdir.
“Əslində, Türkiyə bu dünyanın periferiyasıdır, türklüyün mərkəzi isə Orta Asiya və Rusiyadır. Rusiya tarix boyu böyük slavyan, eləcə də böyük türk dövləti olub və qalır. Türklər uzun səyahətə məhz Rusiya ərazisindən başlayıblar”, - deyə V. Avatkov türk xalqlarının ata-baba yurdu - Altaydan bəhs edib.
Ekspertin fikrincə, Rusiya həqiqətən də alternativ türk layihəsi ilə çıxış edə bilərdi. “Dövlətlərin suverenliyinə hörmət, mədəniyyətin və dilin toxunulmazlığına, tarixi yaxınlıq əsasında əməkdaşlığın qurulmasına əsaslanaraq, süni türk kimliyi və ya türkcəyə əsaslanan vahid türk dili yaratmaq cəhdlərinə deyil”, - V. Avatkov bildirib.
Bununla belə, Moskva həqiqətən də bu yolla getməyə qərar verərsə, onun çox işi olacaq. Bir sıra Orta Asiya ölkələrində yerli QHT-lər çərçivəsində kök salmış türk millətçiləri ilə mübarizə aparmaqla yanaşı, həm də öz sivilizasiya mahiyyətini yenidən nəzərdən keçirməklə.
Coğrafiyasına baxmayaraq, Rusiya tarixən özünü türk dünyasının mərkəzi kimi görməyib.
“Rusiya qərbdən şərqə doğru hərəkət etdi, onun əsasını türklərin yaşamadığı müasir Mərkəzi və Şimal-Qərb Federal Dairələrinin ərazisi təşkil edirdi. Heç bir rus hökmdarı, heç bir dövrdə özünü Ordanın varisi hesab etməyib. Ondan fərdi borclar davamlılıq demək deyil. Eyni uğurla Rusiya İsveç və ya Hollandiyanın varisi elan edilə bilər”, - Vadim Truxaçev deyib.
Bundan əlavə, Rusiya bir dövlət kimi ancaq millətlərüstü kimliyə malik bir imperiya kimi mövcud ola bilər (çünki belə bir şəxsiyyətə malik olmayan çoxmillətli imperiyalar milli azlıqların milli kimliklərinin formalaşması dövründə, yəni Birinci Dünya müharibəsindən sonra dağıldı).
Hər hansı bir kimliyin ümumrusiya kimliyindən, xüsusən də Rusiyadan kənarda daha güclü və mənalı mərkəzi olan şəxsiyyətdən ayrılması rus şüurunun növbəti parçalanmasına səbəb ola bilər.
“Ayrı-ayrı türk xalqlarının kimliyini deyil, ortaq türk kimliyini tərbiyə etmək Rusiyanın süqutuna aparan birbaşa yoldur. Çünki belə olan halda türk xalqları NATO üzvü olan Türkiyəyə getdikcə daha çox baxmağa başlayacaq”, - deyə V. Truxaçev fikrini yekunlaşdırıb.
Ola bilsin ki, həll yolu türkün bir parçası olduğu ümumavrasiya kimliyini yaratmaq olardı. Lakin belə bir ideoloji konstruksiya yaratmaq bacarıq, vaxt tələb edir, eyni zamanda cəmiyyətin deradikallaşdırılması və etnik millətçilərdən təmizlənməsi lazımdır. Bu qurtuluş yaxın gələcəkdə gözlənilmir.
E. KAMAL
Bölməyə aid digər xəbərlər
Dünən, 17:36
İpoteka Fondunun vəsaiti artırılacaq
Dünən, 15:04
Növbəti köç karvanı Şuşaya çatıb - (Yenilənib)
Dünən, 08:55
Kiyevə yenidən kütləvi hücum olub - Foto
6-09-2024, 17:34
İlham Əliyev İtaliyada Beynəlxalq Çernobbio Forumunda çıxış edib - Tam mətn - Yenilənib
6-09-2024, 15:22
Məhkəmə Əli İnsanovun üzərindən məhkumluğunu götürüb
6-09-2024, 15:03
Ukraynada Rusiyanın 350 minə yaxın əsgəri vurulub
6-09-2024, 11:56
Pezeşkian dəyişiklik edə biləcəkmi?
6-09-2024, 10:36
Azərbaycan Ordusunun hərbçisi odlu silahla özünü öldürüb
6-09-2024, 09:12
Tramp “F-35”-lərin ABŞ-ın inhisarında olmasını istəyir
6-09-2024, 08:17
Rus ordusu Ukraynanın daha iki şəhərini tutmağa hazırlaşır - Foto
5-09-2024, 19:32
İlham Əliyev Ciorcia Meloni ilə görüşüb - (Yenilənib) - Fotolar
5-09-2024, 18:37
MSK daha 10 dairə üzrə şikayətləri araşdırır
5-09-2024, 17:01
Rusiyanın rəhbər şəxslərinə qarşı xüsusi tribunal yaradırlar
5-09-2024, 15:01
Putin Ukrayna ilə danışıqlara başlamağa hazırdır
5-09-2024, 14:14
Şuşa şəhərinə növbəti köç karvanı gedib - Yenilənib
5-09-2024, 10:59
Böyük böhran başlaya bilər - Xəbərdarlıq
5-09-2024, 10:11
Təhlükəli virusa qarşı tədbirlər başlanılır - Foto
5-09-2024, 09:26
Zelenskinin komanda üzvlərinin yarısı istefa verib
4-09-2024, 22:00
Prezident İlham Əliyev İtaliyada işgüzar səfərdədir - Fotolar
4-09-2024, 14:40
Türkiyənin vasitəçiliyi dalana dirənib
4-09-2024, 13:50
20-yə yaxın məmur əlbir olaraq pulları mənimsəyib - Adlar
4-09-2024, 09:49
Yasamalda sakinlərin xəbəri olmadan evlərini sökürlər - Video
4-09-2024, 09:33
Ukrayna daha bir neçə yaşayış məntəqəsini itirib - Fotolar
4-09-2024, 09:05
Azərbaycana qarşı təhdidlər artır - Bəyanat
4-09-2024, 09:01
Misir prezidenti 12 ildən sonra Ankaraya gəlir
4-09-2024, 07:49
Zaparojye AES-də vəziyyət gərgindir
3-09-2024, 13:20
Üzən təhdidlər... - Ticarət gəmiləri böyük təhlükəyə çevrilir
3-09-2024, 10:06
Ukraynanın yüzlərlə əsgəri mühasirəyə alınır - Foto
2-09-2024, 09:28
Ali məktəblərin boş qalan plan yerlərinə ixtisas seçimi başa çatır
2-09-2024, 08:53
Türkiyə qonşu ölkədən qoşunlarını çıxarmağa hazırlaşır
2-09-2024, 07:08
Milli Məclisə seçkilərin ilkin nəticələri məlum olub - Siyahı
1-09-2024, 19:02
Parlament seçkiləri: səsvermə başa çatıb - (Yenilənib)
1-09-2024, 13:06
İlham Əliyev xarici işlər nazirini qəbul edib - Fotolar (Yenilənib)
1-09-2024, 09:59
Parlament seçkiləri: prezident və ailə üzvləri səs verib - Fotolar
1-09-2024, 08:39
2500-ə yaxın məntəqədə exit-poll keçirilir
31-08-2024, 09:48
Parlament seçkiləri ilə əlaqədar təşviqat başa çatıb
30-08-2024, 16:25
Müdafiə Nazirliyinin vəzifəli şəxsi həbs edilib