Türkiyənin qara günü: Baş nazirin edam olunmasından 59 il ötür - Fotolar
Tarix: 27-05-2020 13:15 | Bölmə: Slayd
Türkiyənin qara günü: Baş nazirin edam olunmasından 59 il ötür

1960-cı ilin mayın 27-də Türkiyədə hərbçilər dövlət çevrilişi edib. 1961-ci ilin sentyabr ayının 17-də isə Baş nazir Adnan Menderes edam olunub. Artıq 60 ildir ki, Türkiyədə Menders hökumətinin zor gücünə hakimiyyətdən devrilməsi demokratiyaya “qara ləkə” hesab olunur.

Reyting.az
xatırladır ki, Adnan Menderes 1950-ci il seçkilərində türk xalqının 52,7 faiz səsini alaraq hakimiyyətə gəlib və 10 il müddətində Baş nazir vəzifəsində çalışıb.

1899-cu ildə Aydında doğulan Menderes İzmirdə kolleci bitirib. 1931-ci ildə Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) Aydınlı millət vəkili seçilib. Eyni zamanda Ankara Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib.

İsmət İnönü ilə “Torpaq haqqında” qanunun müddəaları üzərində mübahisə edib. Yaranan fikir ayrılıqları səbəbindən Menderes CHP daxilində müxalifətçi elan olunub və 1945-ci ildə partiyadan çıxarılıb.

Türkiyənin qara günü: Baş nazirin edam olunmasından 59 il ötür

Adnan Menderes onunla birlikdə CHP-dən çıxarılan Cəlal Bayar, Fuad Körpülü və Rafiq Koralatanla 1945-ci ildə Demokrat Partiyasını (DP) qurublar.

Menderesin partiyası 1950-ci il seçkilərində böyük qələbə qazanıb. Seçicilərin 52,7 faiz səsini almaqla 420 deputat mandatı əldə edib və təkbaşına hökumət qurub.

Türkiyənin daxili və xarici siyasətində böyük dəyişikliklərə imza atan Menderes dövründə pullar çap edilib, türkcə oxunan azanın ərəbcə oxunmasına icazə verilib, Türkiyə iqtisadiyyatı ildə 9 faiz artıb. 1951-ci ildə Koreyaya əsgər göndərən Menderes 1952-ci ildə Türkiyəni NATO-ya üzv edib.

Türkiyədə azad bazar şərtlərinə söykənən iqtisadiyyatın qurulması Menderesin gördüyü işlərdən biridir. Menderes hökuməti xaricilərin Türkiyədə neft axtarışı aparmasına icazə verib, ölkəyə xarici sərmayənin girişinə “yaşıl işıq” yandırıb, əldə etdiyi kreditləri əsasən kənd təsərrüfatı sahəsinə yönəldib. “Marşal planı”ndan istifadə edərək ölkədə yeni sənaye müəssisələri qurub.

Məhz bu xidmətləri sayəsində türk xalqı Menderesə ikinci dəfə səs verib. 1954-cü il mayın 2-də keçirilən seçkilərdə seçicilərin 57,6 faiz səsini əldə edən Menderes iqtidarını möhkəmlədib.

1960-cı ilin 27 mayında hərbçilər Menderes hökumətinə qarşı dövlət çevrilişi edib. Polkovnik Alparslan Türkeş radio vasitəsilə Türk Silahlı Qüvvələrinin hakimiyyətə əl qoyduğunu rəsmən bəyan edib. Baş nazir Menderes 27 mayda Kütahyada polkovnik Mühsin Batur tərəfindən həbs edilərək Ankaraya gətirilib.

Qiyamçı hərbçilər Camal Gürsel rəhbərliyində qurulan Milli Birlik Komitəsi və qurucu parlament vasitəsilə hakimiyyəti idarə etməyə başlayıb.

Türkiyənin qara günü: Baş nazirin edam olunmasından 59 il ötür

Menderes və hökumət üzvləri isə Ali Məhkəmə tərəfindən ittiham olunub. Adnan Menderes 13 cinayət işi üzrə ittiham olunub, yalnız 12 ittiham üzrə “təqsirli” sayılıb. Məhkəmə 9 ay 27 gün davam edən prosesin sonunda Menderesin də olduğu 14 nəfər haqqında edam, 31 şəxs barəsində ömürlük həbs qərar çıxarıb. Bu şəxslərin hamısı Menderes hökuməti dövründə vəzifə tutanlar olub.

Sonradan hərbçilərin qurduğu Milli Birlik Komitəsi Cəlal Bayar, Adnan Menderes, Həsən Polatkan və Fateh Rüşdü Zorlu istisna olmaqla digər edam olunacaq şəxslər haqqında əfv qərarı verib. Prezident Cəlal Bayarın yaşlı olması səbəbindən barəsində edam cəzası ömürlük həbslə əvəz olunub.

Fateh Rüştü Zorlu və Həsən Polatkan 1961-ci ilin 16 sentyabr günü səhər saatlarında edam olunub.

1961-ci ilin 17 sentyabrında Menderesi edam etmək üçün İmralı adasına aparıblar. Burada edam qərarı Adnan Menderesin üzünə oxunub. Bu zaman Menderesin reaksiyası “Allah millətimizə zaval verməsin” şəklində olub. Ona ağ köynək geyindiriblər. Menderes edam səhnəsinə çıxdıqda “Həyatla vidalaşmaq üzrə olduğum bu anda dövlətim və millətimə əbədi səadət arzulayıram. Bu anda xanımım və övladlarımı şəfqətlə xatırlayıram”,- fikirlərini işlədib.

Böyük siyasətçi sentyabrın 17-də, saat 13:21-də İmralı adasında edam olunub.

Türkiyənin qara günü: Baş nazirin edam olunmasından 59 il ötür

Onun edamı Türk siyasi tarixində qara ləkə hesab olunur.

Türkiyə Böyük Millət Məclisi 1990-cı ildə qəbul etdiyi qanunla Adnan Menderes, Həsən Polatkan və Fateh Rüşdü Zorlunun günahsız olduğunu təsdiqləyib.скачать dle 10.5фильмы бесплатно




Bölməyə aid digər xəbərlər
{sape_links}{sape_article}