Elm sahəsində siyasi sui-istifadə… - Ölkə başçısının himayə etdiyi alimin təcrübəsi ciddi ziyanla nəticələnib
Tarix: 10-07-2020 23:41 | Bölmə: Slayd
Elm sahəsində siyasi sui-istifadə… - Ölkə başçısının himayə etdiyi alimin təcrübəsi ciddi ziyanla nəticələnib

Trofim Lysenkonu hələ Stalinin zamanında çoxları SSRİ-də elmə ciddi əngəl yaradan bioloq hesab edirdi. Amma onun bu fəaliyyətinə SSRİ rəhbəri İosif Stalin özü şəxsən dəstək verirdi.

Reyting.az
xatırladır ki, elmdən siyasi məqsədlər naminə istifadə etməyi gündəmə gətirən bioloq Trofim Lysenkonun nəzəriyyəsi sovet elminə ciddi ziyan vurub.

Üzərində Stalinin gücünü hiss edən genetik və elm sahəsində başqa bir anlayışı mənimsəyən Lysenkonu sovet elminə ən ciddi ziyan vuran şəxs sayanlar yanılmayıblar.

Elm sahəsində siyasi sui-istifadə… - Ölkə başçısının himayə etdiyi alimin təcrübəsi ciddi ziyanla nəticələnib

Lysenkonun nəzəriyyələri növlərin çevrilməsi ilə bağlıdır.

Zərərli bir zehni gənc, bitkilərin növlərin yaxşılığı üçün özlərini qurban verəcəklərini, növlər müəyyən bir mühitdə başqaları ilə rəqabət etmədikdə özlərini fəda edəcəyi və çox azının həyatda qalacağını iddia edirdi. Bu, faktiki kommunist rejiminin kollektivzm ideologiyasına paralel güc vermək kimi qiymətləndirilirdi. Bundan təsirlənən Stalin iqlim dəyişikliyi etmək və bölgədə kənd təsərrüfatı sahəsini daha da canlandırmaq üçün əmr verir. Nəticə fəlakətli olur, ölkənin cənub hissələrində əkinçiliyə ciddi ziyan dəyir.

Lysenko bir növün tez bir zamanda digər növlərə çevriləcəyini iddia edir, bir bitkinin yaşaması üçün - əgər çətin mühitdə yaşayırsa - bu bitki və toxumdan ətraf mühitə yaxşı uyğunlaşa biləcəyini irəli sürürdü. Beləcə, Stalinin “alimi” növləri inkişaf etdirməyin mümkün olduğu anlayışı ilə yola çıxır.

Elm sahəsində siyasi sui-istifadə… - Ölkə başçısının himayə etdiyi alimin təcrübəsi ciddi ziyanla nəticələnib

Bir çox sovet alimləri Lysenkonun bu nəzəriyyələrini dəstəkləyən qondarma təcrübələri müdafiə edir. Səbəb isə çox sadə olur: bu halda hökumətin təzyiqlərini görməyəcəklər, Lysenkonun nəzəriyyələrini müdafiə etdikləri təqdirdə iş şəratində irəliləyiş əldə edə biləcəklər.

Sözsüz ki, bu dövrdə Lysenkonun qondarma düşüncələrinə qarşı çıxan elm adamları da olub. Amma buna görə, bir çoxu ya mövqelərini itirib, ya da çox acı tale ilə üzləşib. Çünki açıq və dürüst elmi müzakirələrin aparılmasına SSRİ rəhbərliyi icazə vermirdi.

Mendel genetikasını rədd edən Trofim Lysenko İvan Miçurinin hibridləşmə və əldə edilən əlamətlərin irsiyyətliyi ilə bağlı nəzəriyyəni dəstəkləyən bioloq kimi önə çəkilməkdə davam edirdi.

O, öz fikirlərini təqdim etmək və elm adamlarının etibarını zədələmək üçün təşkil etdiyi psevdososial hərəkət olan “Lysenizm” nəzəriyyəsini irəli sürürdü. Onun məhsuldarlığı artırmaq üçün eksperimental tədqiqat səyləri bilavasitə Stalin tərəfindən dəstəklənirdi. Bu mənada 1953-cü ildə Kremldə keçirilən müşavirədə Lysenkonun çıxışına Stalinin diqqətlə qulaq asdığı başadüşülən idi.

Əslində isə Lysenkonun elmi işi, məhsuldarlığın artırılmasına dair təcrübələri 1920-ci illərdə Stalin idarəçiliyi altında təsərrüfatların məcburi kollektivləşdirilməsi nəticəsində yaranan aclığa son qoymaq istəyən Kommunist Partyasının diqqətini cəlb etmişdi. Elə bu səbəbdən alim 1930-cu illərdə Odessadakı Ukrayna Seçki və Genetik İnstitutuna köçürülür və daha geniş laboratoriya ilə təmin olunur. Tez bir zamanda akademik Miçurinin fikirlərinin təsiri altına düşən Lysenko irsiyyətin xromosom əsasını inkar edir və ətraf mühitin irsi xüsusiyyətlərə təsir etdiyini irəli sürərək ekoloji “qida nəzəriyyəsi” yaradır. Bunun örnəyi kimi toxumlar yalnız bir dəfə dondurulur ki, nəsillər boyu böyüyüb daha sürətlə inkişaf etsinlər.

Elm sahəsində siyasi sui-istifadə… - Ölkə başçısının himayə etdiyi alimin təcrübəsi ciddi ziyanla nəticələnib

Stalin 1953-cü ildə vəfat etsə də, Lysenko, bu dəfə SSRİ-nin yeni lideri Nikita Xuruşşov tərəfindən dəstəklənir. Lakin bu dövrdə daha çox sovet elm adamı ortaya çıxmağa başlayır. Sonda Pyotur Kapitsa, Vitali Qinzburq və Yakob Borisoviç kimi alimlər Lysenkonun əsər və iddialarını rədd edən bir iş ortaya qoyurlar. Ayrıca Lysenkonun onu tənqid edənlərin qarşısını almaq üçün siyasi təsirlərdən necə yararlandığını açıqlayırlar. Bununla da, Stalinin ən sevimli alimi tədricən nüfuzdan düşməyə başlayır.

Lysenko 1976-cı ildə, 78 yaşında vəfat edir. Amma buna baxmayaraq, “Lysenizm” nəzəriyyəsini, yəni elmin siyasi məqsədlərlə sui-istifadə edilməsinin əsasını qoyur.скачать dle 10.5фильмы бесплатно




Bölməyə aid digər xəbərlər
bütün xəbərlər
{sape_links}{sape_article}