Ermənistan dəyişikliyə hazırlaşır - Böyük güclər imkan verəcəkmi?

Xəbər lenti

08:37 / 15-01-2026

Ukraynanın bəzi ərazilərində komendant saatı ləğv ediləcək

08:30 / 15-01-2026

Hələbdə mülki obyektlərə hücum olub

08:25 / 15-01-2026

Aİ diplomatiyasının rəhbərini istefa verməyə çağırırlar

08:08 / 15-01-2026

Uitkoff: Sülh planının ikinci mərhələsi başlayıb

08:02 / 15-01-2026

BMT TŞ İranı müzakirə edəcək

07:58 / 15-01-2026

İran XİN Trampın bəyanatını təxribat adlandırıb

00:31 / 15-01-2026

İranlılar Estoniyada aksiya keçirəcəklər

00:22 / 15-01-2026

Çində uçan elektrik qurğusu yaradıblar

00:20 / 15-01-2026

Astronavtların beynində dəyişikliklər aşkar edilib

23:58 / 14-01-2026

Danimarka və ABŞ Qrenlandiya ilə bağlı işçi qrupu yaradacaqlar

22:47 / 14-01-2026

Rektorun professor elmi dərəcəsi ləğv edilib

22:25 / 14-01-2026

Dəm qazı iki tələbənin həyatına son qoyub - Foto

21:28 / 14-01-2026

İrana hücum gözlənilir - (Yenilənib)

21:13 / 14-01-2026

Sevinc Osmanqızı və daha iki nəfərə həbs cəzası verilib

21:05 / 14-01-2026

Nazirin qardaşı nazir müavini təyin olunub

20:45 / 14-01-2026

AFFA ilə FIFA arasında müqavilə imzalanıb

19:01 / 14-01-2026

"Mercedes-Benz S-Class" yenilənir - Fotolar

18:01 / 14-01-2026

İrana məxsus gəmi Xəzər dənizində qəzaya uğrayıb

17:49 / 14-01-2026

Azərbaycan XİN TRIPP-in icrası üzrə çərçivə sənədini şərh edib

17:38 / 14-01-2026

Hikmət Hacıyev Ukrayna səfiri ilə görüşüb

17:36 / 14-01-2026

Fyodorov Ukraynanın müdafiə naziri təyin olunub

17:27 / 14-01-2026

Zülfüqarov: Prezident doğru qərar verib, əsgərlərimizi təhlükəyə ata bilmərik

17:19 / 14-01-2026

Sabiq Aparat rəhbəri vəzifəyə təyin olunub

17:09 / 14-01-2026

İlham Əliyev "Azərbaycan Mədəniyyəti - 2040" Mədəniyyət Konsepsiyasını təsdiqləyib

17:06 / 14-01-2026

Prezident İlham Əliyev iki sazişi təsdiq edib

16:50 / 14-01-2026

Müvəkkil vəkilə ağır ittihamlar irəli sürüb

16:32 / 14-01-2026

Azərbaycanda cəza çəkən dörd erməni Ermənistana təhvil verilib

16:09 / 14-01-2026

"Ağçiçəyim"in rəhbəri: "Ata canı, o, məndən rüşvət istəməyib"

15:52 / 14-01-2026

Fondun Himayəçilik Şurasının tərkibi dəyişib

15:37 / 14-01-2026

Çingiz Abdullayev: “Üzvlük üçün pul yığılır deyə utanıram…”

Xəbər lentinin davamı

Ən çox oxunanlar

17:24 / 12-01-2026

Zülfüqarov: İrandakı etirazların arxasında ölkənin siyasi elitasının bir hissəsi dayanır

14:24 / 14-01-2026

Professor: ABŞ İranla bağlı planını həyata keçirəcək

21:05 / 14-01-2026

Nazirin qardaşı nazir müavini təyin olunub

17:37 / 13-01-2026

Prezident Ağdərədə görülən işlərlə tanış olub - (Yenilənib) - Foto

13:13 / 12-01-2026

Şəhid Bəhmən Səfərəliyevin xatirəsi anılıb - Video

09:46 / 10-01-2026

Yeni çəkiləcək filmin aktyorları məlum olub

11:36 / 14-01-2026

İrana hansı ssenari tətbiq olunacaq?

13:30 / 13-01-2026

İlham Əliyev Tərtərdə zavod açılışında iştirak edib - (Yenilənib) - Fotolar

13:01 / 13-01-2026

Kadırovun səhhəti pisləşib: Kreml Çeçenistan üçün yeni lider axtarışındadır

12:02 / 13-01-2026

İran daha bir narazılıq dalğasından qurtula biləcəkmi?

09:01 / 10-01-2026

Venesuela həbsdəki müxalifətçiləri azadlığa buraxır

19:01 / 14-01-2026

"Mercedes-Benz S-Class" yenilənir - Fotolar

Ermənistan dəyişikliyə hazırlaşır - Böyük güclər imkan verəcəkmi?
Tarix: 21-02-2024 20:36 | Bölmə: Slayd

Şirift ölçüsü:

Ermənistan mediası ölkədə referenduma hazırlıq prosesinin başlandığını yazır. Rəsmi dairələr bu barədə hər hansı açıqlama verməsələr də, Elm, təhsil, mədəniyyət və idman nazirinin bəzi dərsliklərin adlarında və məzmunlarında, qonşu ölkələrə ərazi iddialarının aradan qaldırılmasını nəzərdə tutan dəyişikliklərin edilməsi ilə bağlı göstərişi Paşinyan hakimiyyətinin konstitusiya dəyişikliyi ilə bağlı niyyətinin real olduğunu düşünməyə əsas verir. Həm də bu dəyişikliklərin, təkcə müstəqillik haqqında bəyannaməyə istinadla bağlı olmadığını təqdiqləyən məqamların sayı yetərincədir.

Ermənistan mediasının iddiasına görə, hakim partiyanın əsas məqsədlərindən biri kilsə və diaporla bağlı müddəaların konstitusiyadan çıxarılmasıdır. Söhbət Ermənistan konstitusiyasının 18 və 19-cu maddələrindən gedir.

18-ci maddədə qeyd olunur ki, “Ermənistan Respublikası Erməni Apostol Kilsəsinin erməni xalqının mənəvi həyatında, onun milli mədəniyyətinin inkişafı və milli özünəməxsusluğunun qorunub-saxlanılması baxımından milli kilsə kimi müstəsna missiyasını tanıyır”.

Təxmini yanaşma, diasporla bağlı 19-cu müddəada da öz əksini tapıb. Burada da diasporun “erməni kimliyinin qorunması, “milli mədəniyyət” və digər bu kimi anlayışlar üzərindən ideoloji aspektdən Ermənistan cəmiyyətinə emosional təsir imkanları konstitusiya səviyyəsində tanınır. Bu isə, mahiyyət üzrə hüquqi dövlətçilik ənənələrinə və prinsiplərinə zidd anlayışlardır.

Ermənistan konstusiyasının 1-ci maddəsində qeyd olunur:

“Ermənistan Respublikası suveren, demokratik, sosial, hüquqi dövlətdir”.

Amma göründüyü kimi, burada Ermənistan dövlətinin quruluşundan, yəni hansı dövlət formasına aidliyindən heç bir söhbət açılmır. Məsələn, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında qeyd olunur ki, “Azərbaycan dövləti demokratik, hüquqi, dünyəvi, unitar respublikadır”.

Amma Ermənistan konstitusiyasındakı kilsə ilə bağlı müddəaya görə, sözügedən sənəddə dünyəvilik anlayışı yer almayıb və bu o deməkdir ki, bu ölkənin siyasətində hüquqla yanaşı, dini ehkamlar da yer ala bilər. Bu isə, mahiyyət etibarilə hüququn fəlsəfəsinə, klassik dövlətçilik anlayışına ziddir.

Ermənistan konstitusiyasında unitarlıqla bağlı anlayışın yer almaması isə, çox güman ki, diasporla bağlıdır və bu yanaşma ermənilərin yaşadığı bütün ölkələr üçün de-yure təhdid yaradan amil kimi də dəyərləndirilə bilər. Yəni bu o deməkdir ki, Ermənistan ermənilərin yaşadıqları bütün ərziləri de-fakto özününkü hesab edir və yaxud nə zamansa bu ərazilərə iddia etmək üçün zəmin yaradılmasına çalışır.

Konstitusiyada Ermənistanın dövlət quruluşu, yəni unitarlığı, federallığı və ya konfederallığı ilə bağlı məqamın yer almamasının səbəbi də, çox güman ki ənənəvi erməni nağıllarından qaynaqlanan amillərlə bağlıdır.

Qeyd edim ki, qonşu dövlətlərin ərazilərinə iddia ilə bağlı məqam, təkcə Ermənistanın müstəqillik haqqında bəyannaməsində yer almayıb. Ermənistan konstitusiyasının 21-ci maddəsinin ikinci hissəsində, ölkənin gerbi ilə bağlı bənddə gerbdə “Ararat” adı altında Ağrı dağının rəsminin yer aldığı vurğulanır ki, bu da dolayısıyla Türkiyə ərazilərinə iddia etmək anlamına gəlir. Məhz bu baxımdan da, Ermənsitanın beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, BMT Nizamnaməsinin tələblərinə uyğun bir konstitusiyaya sahib olması zəruridir, əks təqdirdə bu ölkənin ana qanunu təkcə qonşu ölkələr üçün deyil, Ermənistan dövlətçiliyi üçün də təhlükə yaratmaqda davam edəcək.

Referenduma qarşı çıxış edənlərin arasında fərqli və bir-biri ilə ziddiyyətdə olan maraqları ifadə edənlərin yer alması isə sübuta yetirir ki, Ermənistan konstitusiyasından ərazi iddiaları, kilsə və diaspor ilə bağlı məqamların çıxarılmasını arzulamayanların spektri zəngindir. Həm Qərb ölkələrinin əhəmiyyətli hissəsi, həm Rusiya, həm İran, eləcə də bu qütb və ölkələrin nüfuz müvəkkilləri Ermənistanın qonşu ölkələrə ərazi iddialarının davam etdirilməsində, Ermənistanın daxili və xarici siyasətinə diaspor və kilsənin müdaxiləsi üçün hüquqi imkanların qorunub-saxlanılmasında maraqlı görünürlər. Məsələn, Ermənistanın müstəqillik bəyannaməsindən və konstitusiyasından həm Azərbaycana, həm də Türkiyəyə ərazi iddiaları ilə bağlı müddəa və ifadələrin çıxarılmasında nə İran, nə də Rusiya maraqlı deyil. Çünki bu halda tarixi düşmənçiliyin tamamilə aradan qalxmasına, münasibətlərin normallaşmasına zəmin yarana bilər. Bu isə İran və Rusiyanın, təhlükəsizlik müstəvisində Ermənistana təsir imkanlarının minimuma endirilməsi deməkdir.

Ola bilsin ki, Fransa da daxil omaqla, bir neçə Qərb ölkəsi də bu məsələdə İrana və Rusiyaya yaxın bir mövqedə dayanırlar. Nəzəri olaraq, təbii ki... Amma geosiyasi aspektdən, Ermənistanın Azərbaycanla və Türkiyə ilə münasibətlərinin normallaşması İran və Rusiyanın Ermənistana təsir imkanlarının minimuma endirilməsi baxımından Qərbin kollektiv maraqlarına daha çox uyğundur.

Kilsə və diasporla bağlı məsələyə gəldikdə isə, burada Qərblə Rusiyanın maraqları daha çox uzlaşır. Çünki Qərb ölkələrindəki və Rusiyadakı erməni diaspor təsisatları, bu ölkələr üçün həm də geosiyasi təzyiq, yaxud təsir aləti funksiyasını yerinə yetirirlər.

Ermənistan cəmiyyətinə və dünyanın müxtəlif ölkələrinə Erməni Apostol Kilsəsinin təsir imkanları barədə danışmağa isə ehtiyac duymuram. Bəlli olduğu kimi, Ermənistanın qonşu ölkələrə qarşı ərazi iddialarının mif və əsatirlər əsasında erməni təfəkkürünün alt qatlarına yeridilməsində, bu iddiaların həyata keçirilməsi üçün terroru, etnik təmizləməni məqbul sayan erməni millətçi təşkilatlarının yaradılmasında kilsənin, Ermənsitan konstitusiyasında dolaysı ilə qeyd olunduğu kimi, müstəsna “xidmətləri” var. Bu baxımdan, regiona nüfuz etmək istəyən dairələrin kilsənin Ermənistanın dövlət siyasətinə təsir imkanlarının saxlanılmasında maraqlı olduqlarını söyləmək mümkündür.

Xatırladım ki, 2015-ci ildən etibarən Erməni Apostol Kilsəsinin Gürcüstan ərazisindəki 442 gürcü kilsəsinə iddia etdiyini rəsmi şəkildə irəli sürməsi, bununla eyni vaxtda Roma Papasına tabe olan və Şərqi Avropada yerləşən Erməni Katolik Kilsəsinin Gücüstandakı daha 23 kilsəyə iddiasını bəyan etməsi, əslində bu prosesin vahid bir mərkəzdən idarə olunduğunu təsdiqləyir və ümumi mənzərəni ortaya qoyur.

Bu səbəbdən, Ermənistanda “konstitusiya islahatları” ilə bağlı təşəbbüslər reallığa çevrildikcə, həm diasporun, həm kilsənin, həm bəzi region dövlətlərinin, həm də bir sıra Qərb ölkələrinin bu prosesə mane olmaq üçün aktiv hərəkətə keçəcəyini gözləmək mümkündür. Belə önəmli bir mərhələdə, qardaş Türkiyənin Qəzzadakı proseslərdən vaxt tapıb Cənubi Qafqaza da diqqət ayırması və bu istiqamətdə diplomatik səylərini gücləndirməsi, qənaətimə görə daha doğru olardı...

Elçin MİRZƏBƏYLİ

Ana səhifəyə dön