18:20 / 31-08-2025
Putin Çində Paşinyanla görüşüb
15:02 / 31-08-2025
İlham Əliyev Çində görüşlər keçirib - (Yenilənib) - Fotolar
14:51 / 31-08-2025
İlham Əliyev kralı təbrik edib
12:15 / 31-08-2025
Salyanda avtomobil kanala aşıb - Bir nəfər ölüb, beş nəfər xəsarət alıb
11:37 / 31-08-2025
İlham Əliyev Sadır Japarova məktub göndərib
10:15 / 31-08-2025
Çin Azərbaycanın suveren inkişaf modelini dəstəkləyir
09:50 / 31-08-2025
Si Cinpin: Azərbaycan-Çin əlaqələri inkişaf edir
09:16 / 31-08-2025
Hikmət Hacıyev: Zəngəzur dəhlizi Orta dəhlizin imkanlarını genişləndirəcək
09:10 / 31-08-2025
"Qarabağ" bu gün daha bir komanda ilə qarşılaşacaq
08:49 / 31-08-2025
Prezident İlham Əliyevin Çin lideri Si Cinpin ilə görüşü keçirilib - (Yenilənib) - Fotolar
19:36 / 30-08-2025
Bu gündən Bakının bəzi yollarında hərəkət məhdudlaşdırılacaq
19:30 / 30-08-2025
Aİ-nin xüsusi nümayəndəsi Naxçıvana gəlib
18:08 / 30-08-2025
Prezident İlham Əliyev Çinə səfər edib - Fotolar
15:49 / 30-08-2025
Ukrayna Ali Radasının deputatı qətlə yetirilib
12:09 / 30-08-2025
Şüvəlanda yeni ictimai çimərliklər yaradılıb
09:27 / 30-08-2025
Premyer Liqa: bu gün daha iki qarşılaşma olacaq
08:23 / 30-08-2025
Gədəbəydəki qəzada ölənlər var
08:13 / 30-08-2025
Bakı-Ağdam sərnişin qatarı istifadəyə verilib
07:08 / 30-08-2025
Ukrayna yenidən kütləvi hücuma məruz qalıb
00:24 / 30-08-2025
Töhmət alan icra başçısı: “İş olan yerdə nöqsan da olur"
00:10 / 30-08-2025
Azərbaycanla ABŞ arasında Anlaşma Memorandumu imzalanlb
19:01 / 29-08-2025
Bako Sahakyanın ibtidai istintaqa ifadəsi yayılıb
18:25 / 29-08-2025
MİQ üzrə müsahibə mərhələsinin nəticələri elan olunub
18:01 / 29-08-2025
Məhkəmə tiktoker Aysel Mustafayeva haqqında həbs qərarı verib
17:53 / 29-08-2025
Gənclər Liqası və U-17 Liqada 2025/2026 mövsümünün püşkü atılıb
17:43 / 29-08-2025
DÇ-2026: Türkiyə yığmasının heyəti açıqlanıb
17:38 / 29-08-2025
Azərbaycanda saxlanılan Özbəkistan vətəndaşı ölkəsinə təhvil verilib
17:32 / 29-08-2025
Rusiya ABŞ və NATO-nun silah marşrutlarını izləyir
17:15 / 29-08-2025
İtaliyada 60-dan çox turist qidadan zəhərlənib
18:09 / 27-08-2025

13:31 / 28-08-2025

12:50 / 27-08-2025

13:54 / 27-08-2025

19:36 / 30-08-2025

10:16 / 27-08-2025

16:24 / 27-08-2025

00:02 / 27-08-2025

21:29 / 28-08-2025

23:00 / 28-08-2025

08:13 / 30-08-2025

Polit-futbol - Akif Əli yazır
Tarix: 27-06-2021 23:40 | Bölmə: Akif Əli

Akif ƏLİ,
fəlsəfə doktoru,
yazıçı-publisist
Pandemiya oyunları səbəbindən 2020-dən qalma Avropa Futbol Çempionatı çox maraqlı və az maraqlı oyunlarla davam edir. Şəkilcə bu futbol da əvvəlki futbollar kimidir. Şəhərdə stadion, stadionda meydan, meydanda top, topun başında oyunçu, oyunçunun başında hakim, hakimin əlində bayraq, bayraq yellədən tamaşaçılar, tamaşaçıları kor hesab edib boş-boşuna çığırtı ilə reportaj aparan tele-şərhçilər...
Beləcə, maraqlı-maraqsız oyunlar davam edir. Güclülər yenə güclüdür, zəiflər də gücünü güclərə qatmağa çalışır.
Şəkilcə görüntü bu olsa da, həyatda hər şey göründüyü kimi deyil. Mahiyyət əsasdır.
Mahiyyət isə odur ki, dünyanın qlobal oyunları kimi, futbol oyunları da dəyişib. Əvvəllər futbol yarışında bir zövq var idi, gözəllik, estetika var idi: komandalar udsa da, uduzsa da oyun maraqlı keçirdi. Usta oyunçular məharət göstərib azarkeşlərin rəğbətini qazanırdı. Hər işdə olduğu kimi, futbol işində də söhbət mövzusu daha çox oyunçuların fərqli fərdi ustalığı, gözəl oyun tərzi barədə olurdu. Çünki dəyərlərin mahiyyətinə diqqət vardı o vaxtlar.
- Dahi Pele beş oyunçunu məharətlə keçib gözəl qol vurdu...
- Bənzərsiz Qarrinça bütün bədəni ilə topun üstünə əyilə-əyilə sol kənardan ildırım sürətilə rəqibləri keçdi...
- Əfsanəvi Lev Yaşin adına bənzər şir kimi sıçrayıb 11-metrlik penaltini tutdu...
- Gənc kürən Banişevski başı ilə topu düz “doqquzluğa” göndərdi...
- Usta Kazbek Tuayev akrobatik tullanışla havadaca topu dabanı ilə irəli ötürdü...
- Ağıllı Lobanovskinin küncdən vurduğu zərbə ilə top göydə dairə cızıb qapıya girdi...
- Daim sakit, soyuqqanlı Bekkenbauerin qarşısını rəqiblər heç cür kəsə bilmədi...
- Civə kimi hey hərəkətdə olan Eysebio bütün meydan boyu sürətlə şığıyıb qapıçı ilə təkbətək çıxdı...
Və daha kimlər, nələr olurdu meydanda... Futbol əsil həzz mənbəyi idi, gözəl bir tamaşa idi.
Amma indi futboldan danışanda azərkeşlər sadəcə deyirlər:
- İtaliyanlar yaxşı oynadı...
- Belçika da pis deyildi...
- Fransa zorla qalib gəldi...
- Almanlar bu dəfə zəifdi...
- İngilislər uddu...
İndi dünyanın qlobal oyunları kimi, daha futbol oyunları da dəyişib. Müasir futbolun gözəlliyindən, estetikasından, futbolçuların fərdi bacarığından, məharətindən, ustalığından az-az danışılır. Daha çox yekun hesab deyilir, - kim uddu, kim uduzdu, - vəssalam. Sanki futbol idman oyunu kimi zövq mənbəyi yox, qumar oyunu kimi son nəticəyə hesablanmış kommersiya məşğuliyyətidir. Oyun şərtləri bazar həyatına uyğunlaşdırılıb. Əsas göstərici kimin necə oynaması yox, kimin oyunu qazanmasıdır. Zatən futbolda daha böyük pullar dövr edir...
Belə görünür ki, komanda sahiblərinə, məşqçilərə estetika, ustalıq, fərdi fərqlənmə təmrinləri əhəmiyyətli deyil. Meydanda oyunçunun fərdi məharətini göstərməsi yox, topun qola girməsi maraqlıdır. Əsas odur ki, qapıya top vurulsun, komanda udsun. Əvvəl də belə idi, amma onda həm də ayrı-ayrı mahir futbolçular çıxırdı və qiymətləndirilirdi.
Avropa Futbol Çempionatı-2020 göstərdi ki, Avropa futbolu çox dəyişib. O qədər dəyişib ki, daha hər şey süni intellekt prinsipinə, rəqəmsallığa uyğunlaşdırılıb. Üstünlük oyun tərzinə, oyunçu məharətinə yox, tabloda yazılan rəqəmlərə verilir.
Görünür bu səbəbdən “milli komanda” anlayışı da əhəmiyyətini itirib. Komandalarda hamı qaynayıb-qarışıb, daha ağ adam, qara adam, bizimki, sizinki qalmayıb. Şərhçi saçyoldu bir həyəcanla “Fransızlar hücuma keçir!!!” – deyəndə televiziya ekranında yaxası xoruz nişanəli nərmənazik fransız gədələrinin əvəzinə, az qala divə bənzəyən nəhəng qara adamları göstərirlər. Əlbəttə, o fransız Müsyö Jordan deyil, Afrika mənşəli “fransız” Nquendir...
Ağ Avropa daha komandaların taleyini qaralara həvalə edib. Belçika, Hollandiya, Portuqaliya, İsveçrə və b. ölkə komandalarında da mənzərə “fransızcadır”. Avropa çempionatı olsa da, meydanda Avropanın ağdərili model futbolçularından daha çox, Fantomasa bənzər heybətli qaradərili Afrika mənşəlilər görünür.
Bu - demokratiyanın əlaməti olan Polit-futboldur: yəni yeni Futbol Siyasətidir. Həyatda olduğu kimi idmanda da milli ayrı-seçkilik keçmişdə qalıb. Ölkələr əhalinin mütləq qaydada eyni etnik tərkibli olmasına önəm vermirlər. “Milli komanda” adına da meydana çoxmillətli komandaları çıxartmaq heç kimdə çaşqınlıq yaratmır. Adı Hollandiya komandası olsa da, tərkibində çoxlu zənci var. Yaxud adı Belçika komandası olsa da, əksəri qara dərili Afrika mənşəli oyunçulardır. Tamaşaçılar da oyunçunun sifətinin rənginə yox, geydiyi maykanın rənginə baxır. Yaşın fərqi yoxdursa, rəngin nə fərqi?!
Müasir bazar istisadiyyatı şəraitində Avropanın ağ adamları futbol kimi gəlirli sahələrdə milli mənsubiyyət mövzusunda taxılıb qalmırlar. O ağ adamlar ki, vaxtilə qul kimi işlədib əməyini istismar etdiyi həmin qaradərili adamları indi də futbol meydançalarında işlədirlər. Əvvəllər zəncirdə və qəfəsdə saxladıqları, bazara çıxardıb mal-qara kimi satışa qoyduqları, iyrənib eyni avtobusa buraxmadıqları, qapıdan qovduqları qul qaraları indi elitar komandalara daxil edib, özləri ilə eyni təyyarədə ölkənin şərəfini qorumağa aparırlar. Hətta onlar qol vuranda ağlar qaraları meydanın ortasında duz kimi yalayırlar. Özü də tərli-tərli...
Qaradərili oyunçulara bu qədər “bəraət” verilməsinin səbəbi yenə Polit-futboldur. Qara futbolçular fiziki cəhətdən daha möhkəmdir, daha sağlam və dözümlüdürlər. Bu natarazlar yayın istisində 90 dəqiqə meydanda o baş - bu başa durmadan-dayanmadan qaça bilirlər. Yorulmurlar, rəqiblə təpikləşməyə dözürlər, toqquşanda əzilmirlər, gün vuranda ürəkləri getmir, qar-yağış döyəndə yıxılmırlar, yıxılanda dərhal durub qaçmağa davam edirlər. Hətta lazım gələndə çox inandırıcı simulyantlıq edə bilirlər... Bir sözlə, komandaya xeyir vermək üçün Afrika mənşəlilər daha əlverişlidir, problem yaratmadan fasiləsiz oynaya bilirlər, top uğrunda ölüm-dirim mübarizəsi apara bilirlər, daim öyrəncəli tərzdə tullanır, düşür, yıxılır, əzilir, yenə durub tullana-tullana qaçır, qaçır, qaçır...
Kişiylə qadını eyni zərif cins sayan ağ avropalı bu gərginliyə dözərmi?! İri-iri güclü qaralar qulluqda durursa, dalaşa-dalaşa zorla oyunu udub yığılan pulları komandaya gətirirsə, daha ağ adamlar özlərinə niyə əziyyət versinlər ki... Bax, 2020-dən qalma Avropa Futbol Çempionatı göstərdi ki, indi Avropanın Polit-futbolu – Yeni Futbol Siyasəti budur.
Polit-futbol nəzəriyyəsinin həyata tətbiqinə dair kiçik xatırlatma: müasir dünya düzənində ölkələr daha milli ayrı-seçkilik kimi arxaik düşüncədən əl çəkib, birgəyaşayış tərzinə üz tutsa da, hələ də yer üzündə bir ədəd monoetnik məkan qalmaqdadır. Açıq havadakı həmin muzey-məkanda dünyanın inkişaf edərək XXI əsrə gəlib çıxdığından, həyatın dəyişdiyindən bixəbər olan vəhşi qəbilə yerləşib. Bu qəbilə tayfasının böyüklü-kiçikli hamısı b.e. 450-ci ilində qalmışlardır. Yəni onlar 450-ci ildə hansı ağıl, düşüncə, təfəkkür tərzi ilə yaşayırdılarsa, aradan keçən 1500 ildən sonra, bugünkü 2021-ci ildə də eyni geri zəka ilə həyatlarını süründürməkdə davam edirlər... Bir özəllik də odur ki, baxtımızdan bu unikal Monoetnik Qəbilə Muzeyini 200 il əvvəl gətirib düz bizim qonşuluğumuzda yaradıblar...
Təki sağlıq olsun!
27.06.2021
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 27-06-2021 23:40 | Bölmə: Akif Əli

Akif ƏLİ,
fəlsəfə doktoru,
yazıçı-publisist
Pandemiya oyunları səbəbindən 2020-dən qalma Avropa Futbol Çempionatı çox maraqlı və az maraqlı oyunlarla davam edir. Şəkilcə bu futbol da əvvəlki futbollar kimidir. Şəhərdə stadion, stadionda meydan, meydanda top, topun başında oyunçu, oyunçunun başında hakim, hakimin əlində bayraq, bayraq yellədən tamaşaçılar, tamaşaçıları kor hesab edib boş-boşuna çığırtı ilə reportaj aparan tele-şərhçilər...
Beləcə, maraqlı-maraqsız oyunlar davam edir. Güclülər yenə güclüdür, zəiflər də gücünü güclərə qatmağa çalışır.
Şəkilcə görüntü bu olsa da, həyatda hər şey göründüyü kimi deyil. Mahiyyət əsasdır.
Mahiyyət isə odur ki, dünyanın qlobal oyunları kimi, futbol oyunları da dəyişib. Əvvəllər futbol yarışında bir zövq var idi, gözəllik, estetika var idi: komandalar udsa da, uduzsa da oyun maraqlı keçirdi. Usta oyunçular məharət göstərib azarkeşlərin rəğbətini qazanırdı. Hər işdə olduğu kimi, futbol işində də söhbət mövzusu daha çox oyunçuların fərqli fərdi ustalığı, gözəl oyun tərzi barədə olurdu. Çünki dəyərlərin mahiyyətinə diqqət vardı o vaxtlar.
- Dahi Pele beş oyunçunu məharətlə keçib gözəl qol vurdu...
- Bənzərsiz Qarrinça bütün bədəni ilə topun üstünə əyilə-əyilə sol kənardan ildırım sürətilə rəqibləri keçdi...
- Əfsanəvi Lev Yaşin adına bənzər şir kimi sıçrayıb 11-metrlik penaltini tutdu...
- Gənc kürən Banişevski başı ilə topu düz “doqquzluğa” göndərdi...
- Usta Kazbek Tuayev akrobatik tullanışla havadaca topu dabanı ilə irəli ötürdü...
- Ağıllı Lobanovskinin küncdən vurduğu zərbə ilə top göydə dairə cızıb qapıya girdi...
- Daim sakit, soyuqqanlı Bekkenbauerin qarşısını rəqiblər heç cür kəsə bilmədi...
- Civə kimi hey hərəkətdə olan Eysebio bütün meydan boyu sürətlə şığıyıb qapıçı ilə təkbətək çıxdı...
Və daha kimlər, nələr olurdu meydanda... Futbol əsil həzz mənbəyi idi, gözəl bir tamaşa idi.
Amma indi futboldan danışanda azərkeşlər sadəcə deyirlər:
- İtaliyanlar yaxşı oynadı...
- Belçika da pis deyildi...
- Fransa zorla qalib gəldi...
- Almanlar bu dəfə zəifdi...
- İngilislər uddu...
İndi dünyanın qlobal oyunları kimi, daha futbol oyunları da dəyişib. Müasir futbolun gözəlliyindən, estetikasından, futbolçuların fərdi bacarığından, məharətindən, ustalığından az-az danışılır. Daha çox yekun hesab deyilir, - kim uddu, kim uduzdu, - vəssalam. Sanki futbol idman oyunu kimi zövq mənbəyi yox, qumar oyunu kimi son nəticəyə hesablanmış kommersiya məşğuliyyətidir. Oyun şərtləri bazar həyatına uyğunlaşdırılıb. Əsas göstərici kimin necə oynaması yox, kimin oyunu qazanmasıdır. Zatən futbolda daha böyük pullar dövr edir...
Belə görünür ki, komanda sahiblərinə, məşqçilərə estetika, ustalıq, fərdi fərqlənmə təmrinləri əhəmiyyətli deyil. Meydanda oyunçunun fərdi məharətini göstərməsi yox, topun qola girməsi maraqlıdır. Əsas odur ki, qapıya top vurulsun, komanda udsun. Əvvəl də belə idi, amma onda həm də ayrı-ayrı mahir futbolçular çıxırdı və qiymətləndirilirdi.
Avropa Futbol Çempionatı-2020 göstərdi ki, Avropa futbolu çox dəyişib. O qədər dəyişib ki, daha hər şey süni intellekt prinsipinə, rəqəmsallığa uyğunlaşdırılıb. Üstünlük oyun tərzinə, oyunçu məharətinə yox, tabloda yazılan rəqəmlərə verilir.
Görünür bu səbəbdən “milli komanda” anlayışı da əhəmiyyətini itirib. Komandalarda hamı qaynayıb-qarışıb, daha ağ adam, qara adam, bizimki, sizinki qalmayıb. Şərhçi saçyoldu bir həyəcanla “Fransızlar hücuma keçir!!!” – deyəndə televiziya ekranında yaxası xoruz nişanəli nərmənazik fransız gədələrinin əvəzinə, az qala divə bənzəyən nəhəng qara adamları göstərirlər. Əlbəttə, o fransız Müsyö Jordan deyil, Afrika mənşəli “fransız” Nquendir...
Ağ Avropa daha komandaların taleyini qaralara həvalə edib. Belçika, Hollandiya, Portuqaliya, İsveçrə və b. ölkə komandalarında da mənzərə “fransızcadır”. Avropa çempionatı olsa da, meydanda Avropanın ağdərili model futbolçularından daha çox, Fantomasa bənzər heybətli qaradərili Afrika mənşəlilər görünür.
Bu - demokratiyanın əlaməti olan Polit-futboldur: yəni yeni Futbol Siyasətidir. Həyatda olduğu kimi idmanda da milli ayrı-seçkilik keçmişdə qalıb. Ölkələr əhalinin mütləq qaydada eyni etnik tərkibli olmasına önəm vermirlər. “Milli komanda” adına da meydana çoxmillətli komandaları çıxartmaq heç kimdə çaşqınlıq yaratmır. Adı Hollandiya komandası olsa da, tərkibində çoxlu zənci var. Yaxud adı Belçika komandası olsa da, əksəri qara dərili Afrika mənşəli oyunçulardır. Tamaşaçılar da oyunçunun sifətinin rənginə yox, geydiyi maykanın rənginə baxır. Yaşın fərqi yoxdursa, rəngin nə fərqi?!
Müasir bazar istisadiyyatı şəraitində Avropanın ağ adamları futbol kimi gəlirli sahələrdə milli mənsubiyyət mövzusunda taxılıb qalmırlar. O ağ adamlar ki, vaxtilə qul kimi işlədib əməyini istismar etdiyi həmin qaradərili adamları indi də futbol meydançalarında işlədirlər. Əvvəllər zəncirdə və qəfəsdə saxladıqları, bazara çıxardıb mal-qara kimi satışa qoyduqları, iyrənib eyni avtobusa buraxmadıqları, qapıdan qovduqları qul qaraları indi elitar komandalara daxil edib, özləri ilə eyni təyyarədə ölkənin şərəfini qorumağa aparırlar. Hətta onlar qol vuranda ağlar qaraları meydanın ortasında duz kimi yalayırlar. Özü də tərli-tərli...
Qaradərili oyunçulara bu qədər “bəraət” verilməsinin səbəbi yenə Polit-futboldur. Qara futbolçular fiziki cəhətdən daha möhkəmdir, daha sağlam və dözümlüdürlər. Bu natarazlar yayın istisində 90 dəqiqə meydanda o baş - bu başa durmadan-dayanmadan qaça bilirlər. Yorulmurlar, rəqiblə təpikləşməyə dözürlər, toqquşanda əzilmirlər, gün vuranda ürəkləri getmir, qar-yağış döyəndə yıxılmırlar, yıxılanda dərhal durub qaçmağa davam edirlər. Hətta lazım gələndə çox inandırıcı simulyantlıq edə bilirlər... Bir sözlə, komandaya xeyir vermək üçün Afrika mənşəlilər daha əlverişlidir, problem yaratmadan fasiləsiz oynaya bilirlər, top uğrunda ölüm-dirim mübarizəsi apara bilirlər, daim öyrəncəli tərzdə tullanır, düşür, yıxılır, əzilir, yenə durub tullana-tullana qaçır, qaçır, qaçır...
Kişiylə qadını eyni zərif cins sayan ağ avropalı bu gərginliyə dözərmi?! İri-iri güclü qaralar qulluqda durursa, dalaşa-dalaşa zorla oyunu udub yığılan pulları komandaya gətirirsə, daha ağ adamlar özlərinə niyə əziyyət versinlər ki... Bax, 2020-dən qalma Avropa Futbol Çempionatı göstərdi ki, indi Avropanın Polit-futbolu – Yeni Futbol Siyasəti budur.
Polit-futbol nəzəriyyəsinin həyata tətbiqinə dair kiçik xatırlatma: müasir dünya düzənində ölkələr daha milli ayrı-seçkilik kimi arxaik düşüncədən əl çəkib, birgəyaşayış tərzinə üz tutsa da, hələ də yer üzündə bir ədəd monoetnik məkan qalmaqdadır. Açıq havadakı həmin muzey-məkanda dünyanın inkişaf edərək XXI əsrə gəlib çıxdığından, həyatın dəyişdiyindən bixəbər olan vəhşi qəbilə yerləşib. Bu qəbilə tayfasının böyüklü-kiçikli hamısı b.e. 450-ci ilində qalmışlardır. Yəni onlar 450-ci ildə hansı ağıl, düşüncə, təfəkkür tərzi ilə yaşayırdılarsa, aradan keçən 1500 ildən sonra, bugünkü 2021-ci ildə də eyni geri zəka ilə həyatlarını süründürməkdə davam edirlər... Bir özəllik də odur ki, baxtımızdan bu unikal Monoetnik Qəbilə Muzeyini 200 il əvvəl gətirib düz bizim qonşuluğumuzda yaradıblar...
Təki sağlıq olsun!
27.06.2021
Müəllifin bütün yazıları - Akif ƏLİ
Bölməyə aid digər xəbərlər