Mirzə İsmayıl xan Zəncani: əmr müzakirə edilmir.. - Fotolar
Tarix: 30-07-2020 11:28 | Bölmə: Ənvər ÇİNGİZOĞLU
Mirzə İsmayıl xan Zəncani: əmr müzakirə edilmir..

Bütün qəhrəmanlar xalqın gen yaddaşında əbədi yaşamağa layiqdirlər. Amma elələri var ki, tam qəhrəman ola bilmirlər. Çünki zaman keçdikcə, məlum olur ki, nə qədər cəsarətli, cəngavər, qorxmaz və mətanətli olsa da, qəhrəmanlığın zirvəsinə ucala bilməyib. Çatışmayan cəhətləri olub. Bizim qəhrəman da tam seyil. O, bütün zamanlarda, bütün dövrlərdə öz xalqına ləyaqətlə xidmət etsə də, sonda mükəmməl ola bilmədi. Nədən? Nədənini açıqlayaq..

Adyutantbası Mirzə İsmayıl xan (1849-1909) Zəncan əhalisindən olub, Mirzə Ələkbər xan adyutantbasının oğlu idi. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Hərbi məktəbdə oxumuşdu. Qacarlar ordusunda leytenant rütbəsindən general rütbəsinədək yüksəlmişdi. Seyfüssəltənə ləqəbini daşıyırdı.

O, 1883-cu ildə general rutbəsi alaraq, Nasirəddin şah tərəfindən topxanaya adyutantbası təyin edilmişdi. Mirzə İsmayıl xan uzun illər bu vəzifədə xidmət etmişdi.

1889-cu ildə Zəncan və Kirmanşah əhalisindən təşkil edilmis alay bir muddət Mirzə İsmayıl xanIn nəzarətində olmuşdu. O, bu alayda artilleriya rəisi vəzifəsini dasıyırdı. Çox cəsur və qorxmaz insan olan general Mirzə İsmayıl xan həm də savadlı və xoş xəttə malik, sair təbiətli idi.

Mirzə İsmayıl xan 1896-cı ildə framasan cəmiyyət olan “Adəmiyyət” təşkilatının üzvü idi.

Mirzə İsmayıl xan Zəncani: əmr müzakirə edilmir..

1897-ci ildə baş vermiş hadisədən sonra Mirzə İsmayıl xan öz məğrurluğu və cəsarəti ilə bu gun də xatirələrdə yaşayır. O hadisə ilə əlaqədar məlumatlara bir çox muəllifin yazılarında rast gəlmək olar. Mehdi Bamdad yazır ki, həmin il Hərbi nazir, sahzadə Vəcihulla mirzə ilə Mirzə İsmayıl arasında xosagəlməz əhvalat baş verib. Adyutantbası Mirzə İsmayıl xan hamının qarşısında sahzadənin pis əməllər sahibi olduğunu söyləyib. Əmir xan Sərdar ləqəbli olan Vəcihulla mirzə şahın və Baş nazir Əminüddövlənin icazəsi ilə ona çubuq vurulub. Mirzə İsmayıl xan hətta falaqqanın altında da sahzadəyə ağır sozlər deyib, təslim olmayıb, onun pis kecmişini və nöqsanlarını xatırladıb. İran Kazak briqadasının rəisi polkovnik V. A. Kosoqovski bu hadisə ilə əlaqədar yazır ki, Hərbi nazirin istirakı ilə generalın, artilleriya rəisi Qəzvinin Cere topxanasında mühakiməsi olunub. Sədaqətli topçu əsgərlər öz rəislərinin təhqir edilməsindən o qədər qəzəbləniblər ki, özlərini zorla saxlayıblar. Onlar hətta maaşlarından imtina edərək Hərbi nazirliyin binasını tərk ediblər. Sərdar Əmir xanın əmri ilə Mirzə İsmayıl xan və qardaşı həbs olunublar. Onların ayaqlarını falaqqaya salıb, işgəncə veriblər.

İsmayıl xan II dərəcəli “Müqəddəs Anna” ordeninə layiq görülmüş hərbçi idi. Onun qardaşı mirpənc (general-leytenant) Məhəmmədibrahim xanın I dərəcəli Şiri-Xursid nişanı vardı.

Bu nəcib insanlara cox ağır cəza vermək istədikdə Baş nazir Əli xan Əminüddövlə mudaxilə edərək mane olub. Bacısı Tacmah Afaqüddövlə xanımın əri Talış xanı, Fətulla xan Ərfəüssəltənə onlar zindanda qaldıqları müddətdə yemək və dərman göndərib, bu da onların tezliklə sağalmalarına çox kömək edib.

Məlumat üçün bildirək ki, Tacmah Afaqüddövlə xanım İranın məşhur tərcüməçilərindən biridir. Nəriman Nərimanovun “Nadir şah” əsərini fars dilinə çevirmişdi..

Mirzə İsmayıl xan Zəncani: əmr müzakirə edilmir..

Mirzə İsmayıl xan 1901-ci ildə Azərbaycana gəlib, Təbrizdə də artilleriyanın baş adyutantı vəzifəsində xidmət edib. O, 1909-cu ilədək bu vəzifədə çalışıb.

Məhəmmədəli şah Qacar konstitusiyanı ləğv edərək, Rusiyadan, Böyük Britaniyadan dəstək aldıqdan sonra 1908-ci ildə parlamenti bombardman edib. Mirzə İsmayıl xan artilleriyanın rəisi kimi Baş komandan olan şahın əmrindən çıxa bilməyib.

Mirzə İsmayıl xan 1909-cu ilin 2 avqustunda inqilab məhkəməsində muhakimə olunaraq edam edilib. Onun ölüm hökmünü verən adam – Mirzə İbrahim Zəncani uzaq qohumu idi...

Müəllifin bütün yazıları - Ənvər ÇİNGİZOĞLU



Bölməyə aid digər xəbərlər
bütün xəbərlər
bütün xəbərlər
{sape_links}{sape_article}